تاریخ شفاهی 15 سال استقلال تاجیکستان

مدرسه عالی سازمان امنیت و همکاری های اروپا ¹ OSCE   از سال 2007 پروژه بزرگ تاریخ شفاهی را در تاجیکستان اجرا کرده است تا خاطرات بخش های مختلف جامعه تاجیک را با محوریت توسعه در تاجیکستان از زمان استقلال در سال 1991 تا کنون جمع آوری کند.

این پروژه هدف حفاظت از خاطره عمومی و تجربه ها و روش های نخستین دوره پانزده ساله پس از استقلال تاجیکستان را دنبال می کند. تاجیکستان در انتقال از سیستم حکومتی اتحاد جماهیر شوروی به سوی یک کشور مستقل و در جهت شکل دادن خود، به صورت یک ملت استقلال یافته، مسیری پر از چالش را  پشت سر گذاشته است. یکی از این چالش ها را می توان روند حصول استقلال محسوب کرد؛ جنگ داخلی 1992-1997، دگرگونی ساختار اقتصادی کشور، رشد چندگانگی، طیف سیاسی چند حزبی، چالش های غالب جغرافیای سیاسی و در نهایت استقرار دولت مستمر کار آمد.

بیشتر این جریان ها و روندها توسط متخصصان مورد مطالعه قرار گرفته اند. منابع بسیاری در این تحقیقات به کار گرفته شده است؛ از عقاید رهبران و فعالان سیاسی گرفته تا شواهد مستند، از داده های آماری تا تجزیه و تحلیل علمی و غیره. این منابع علمی به صورت انفرادی و یا در کنار یکدیگر، نتایج تئوریک متعددی را درباره توسعه در تاجیکستان تولید کرده است. اما در بین همه اینها سکوتی قابل توجه وجود دارد و آن سکوت مردم عادی است که در میانه همه این روندهای تغییر حضور داشته اند. به طور معمول حتی یک نفر از این مردان و زنان درصدد بیان منطق دیالکتیکی تشکیل دولت نبوده و فرضیه ای علمی یا طرح تئوریک کاملی برای نحوه تغیییر روندها در کشور  ارائه نمی کند. با وجود این، این افراد قادر هستند به آسانی تجربه های زندگی خود را در بحبوحه درهم پیچیده شدن مشکلات، توأم با لحظه های خوش آن، بیان و آنها را با دیگران قسمت کنند. این تجربیات و شواهد ممکن است ـ  آگاهانه ـ برای منطق کلی زندگی جذاب نباشند و یا اینکه در تفسیر تجریدی پروسه های مهم هدف نباشند. این تجربه ها خانوادگی و شخصی است؛ مشاهدات سیاسی و غیرسیاسی روزانه. داستان هایی از مدرسه رفتن در زمستان، احاطه شدن بوسیله بیماری در نبود امکانات پزشکی، مشارکت فامیل و همسایگان برای مقابله با مشکل کمبود غذا و درک اینکه تبدیل شدن به یک دولت مستقل و نه جمهوری شورایی چیست.

در یک کلام این تاریخ شفاهی تاجیکستان است آنچنان که تجربه شده است.  

تا سال 2008 مدرسه عالی سازمان امنیت و همکاری های اروپا با همکاری شرکای خود در تاجیکستان 900 مصاحبه ضبط کرد و به این ترتیب بخش اول این پروژه به اتمام رسید. در ماه مارس 2008 برای بررسی نتایج حاصل از این طرح، کنفرانسی در ییشکند ترتیب داده شد که محورهای آن عبارت بودند از بحث در مورد نتایج جاری، روش شناسی و دورنمای این پروژه در آسیای مرکزی.