تهیه کننده:
نشست تخصصی « بررسی مواضع سیاسی مراجع تقلید در آغاز نهضت امام خمینی(ره) »
دومین نشست از سلسله نشستهای پنجاهمین سال آغاز نهضت امام با عنوان « بررسی مواضع سیاسی مراجع تقلید در آغاز نهضت امام خمینی(ره) » توسط حجت الاسلام و المسلمین سید مهدی طباطبائی و آیت الله سید هادی خسروشاهی در تاریخ 16/ 91/8 برگزار شد.
در این نشست پیش از سخنان حجت الاسلام و المسلمین طباطبایی ، دکتر مرادی نیا رئیس مرکز پژوهش های ایران شناسی و اسلام شناسی، ضمن اشاره به اهمیت بازخوانی نقش روحانیت و مراجع تقلید درتحولات گوناگون اخیر ایران، از نقش آفرینی های آنها در جریانات گوناگونی همچون جنگهای ایران و روس و ایران و انگلیس، انقلاب مشروطیت ،نهضت ملی شدن صنعت نفت و سرانجام انقلاب اسلامی یاد کرده و مورد اخیر را جدی ترین عرصه حضور مراجع دینی عنوان کردند که امام خمینی در قامت یک مرجع و رهبر دینی، سکان و هدایت نهضت را در دست گرفته و با تعاملی مثال زدنی با دیگر مراجع تقلید، مردم را به صحنه مبارزه وارد کرده و وحدتی کم نظیر را به نمایش گذاشتند. در بازخوانی و تحلیل تاریخ انقلاب، بررسی نقش و مواضع سیاسی مراجع دینی و روحانیت، ضرورتی انکارناپذیر است.
پس از آن حجت الاسلام و المسلمین طباطبایی، سخنران نشست، به بیان وضعیت مراجع تقلید و مواضع سیاسی آنان از آغاز نهضت امام خمینی(ره) پرداخت. او در ابتدا به رده بندی علما ی دینی به مجتهد ،مدرس و مرجع تقلید در حوزه های علمیه اشاره کرد و متذکر شد که از نظر تاریخی مجتهدین از آنجا که خود را رابط و ضابط و حافظ دین می دانند، همواره کوشیده اند تا با هر مطلب و موضوعی که مضر دین تشخیص می دهند مبارزه کنند. وی ضمن اشاره به وضعیت حوزه های علمیه و جایگاه مراجع تقلید آن دوره همچون آیت الله بروجردی که مقلدان زیادی داشتند و آیت الله حکیم ، آیت الله خویی ،آیت الله شریعتمدار و... ، داشتن رساله ،تعداد مقلدان و کتابهای منتشر شده را از موارد پر اهمیت وتعیین کننده موقعیت علمای دینی دانستند و متذکر شدند که امام خمینی هر چند که از مجنهدان مورد علاقه مردم بودند و کرسیهای درس فراوانی داشتند ؛اما تا آن زمان هنوز توضیح المسائلی نداشتند و بعد از مدتی این زمینه مهیا شد.
وی ادامه داد بعد از رحلت آیت الله بروجردی و جریانات اعلمیت و مرجعیت و مصادف شدن آن با تصویب لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و مخالفت علمای دینی با آن، شهر قم و مشهد به مرکز مهمی برای رایزنی ها و تصمیم گیری ها مبدل شد و علما ،به ویژه امام خمینی عکس العمل های گوناگونی از خود نشان داده و اطلاعیه های بسیاری، در اعتراض به این لایحه منتشر کردند تا اینکه بالاخره پس از مخالفت های بسیار و صدور بیانیه های گوناگون به ویژه با پی گیری های امام ، شاه از آن عقب نشینی کرد و از آن موقع نام امام خمینی به عنوان مبارزی شجاع بیشتر برسر زبان ها افتاد. وی همچنین ادامه داد پس از جریانات 15 خرداد و زندانی شدن امام خمینی زمینه برای مرجعیت ایشان آماده شد ،زیرا در آن زمان قانونی بود که اگر ایشان مرجع تقلید باشد کشته نمی شود و اگر نه که محاکمه می گردد ،بنابراین بسیاری از مراجع تلاش کردند و ایشلن را مرجع اعلام کردند . پس از جریان 15 خرداد امام به عنوان رهبر در جامعه مطرح شدند و موضع گیری های ایشان در برابر حکومت پهلوی برای همگان روشن بود به گونه ای که با وجود مجتهدین بزرگی هم در دوران مشروطه و هم در دوران قبل از مشروطه، ولی تاثیر عملکرد هیچکدام آنها در جلب همراهی مردم به اندازه نقش امام خمینی (ره) بعد از مرجع تقلید شدن نبوده است. سپس موضع گیری های موافق و مخالف مراجع تقلید و علمای متعدد از مشهد و از قم (نظیر آیت الله میلانی، آیت الله قمی، آقای کفائی، آقای خوانساری، آیت الله حکیم، آیت الله سید محمود روحانی آقای حائری شیرازی، محمد حسین سبزواری، قاضی طباطبایی و غیره نسبت به مواضع امام خمینی مطرح شد.
در ادامه آیت الله خسروشاهی هم توضیحاتی در مورد نحوه همراهی برخی از علماء از جمله آیت الله هاشمی رفسنجانی، مرحوم حجت الاسلام علی حجتی کرمانی، آقای داعی، آیت الله مصباح در چاپ و تکثیر اعلامیه های حضرت امام و نشر و تولید نشریات زیرزمینی، توضیحاتی را ارائه داد. و نتیجه گرفت که اگر امام نبود، هیچ برنامه ای برای ادامة نهضت وجود نداشت و این استمرار و پایمردی امام بود که همکاری سایر مراجع را به دنبال داشت.
در خاتمه جلسه دکتر صلاحی(رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی) به هوشیاری دشمنان در شناخت وقایع اتفاق افتاده در ایران و از طرف دیگر غفلت برخی از نیروهای خودی در تحلیل درست وقایع اشاره کرد و گفت: واقعیت این است که امروز شیعه و حضرت امام(ره) را اسرائیل و صهیونسیم بهتر از من وشما می شناسد زیرا اگر قرار باشد که آنها با امام و تفکر امام مبارزه کنند، بهترین راهکار، شناخت امام واندیشه های اوست.
سازمان اسناد و کتابخانه ملی به عنوان حافظه ملی کشور فقط نگاهدار کتاب و منابع نیست، بلکه باید بدون حب و بغض در تولید علم و فکر هم نقش موثری را ایفا کند. ما وظیفه داریم همه این منابع را جمع آوری کنیم و آنها را در دسترس پژوهشگران و تحلیل گران و نخبه گان و محققین جامعه قرار بدهیم.
