تهیه کننده:
نشست تخصصی « ایران فرهنگی و فارسی زبانی: نظریه برت فراگنر در باب قلمرو زبان فارسی »
نشست « ایران فرهنگی و فارسی زبانی: نظریه برت فراگنر در باب قلمرو زبان فارسی» با سخنرانی دکتر سعید فیروز آبادی، محمد رجبی و مرتضی رزم آرا در سالن اندیشگاه فرهنگی برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مرتضی رزمآرا در نشست « ایران فرهنگی و فارسی زبانی:نظریه برت فراگنر در باب قلمرو زبان فارسی» گفت: این کتاب حرف هایی دارد که برای جامعه فارسی زبان بسیار مهم است. فراگنر با نوشتن این کتاب نشان داد که شهامت و شجاعت دارد. ما در زمینه پژوهش فقیریم. مشکل عمده پژوهش های ما این است که حرف نویی در آن ها به چشم نمی خورد. همه می خواهند حرفی بزند که دیگران بپذیرند، جسارت این را ندارند حرفی نویی بزنند که بتوانند از آن دفاع کنند. در قلمرو زبان فارسی در بخارا شاعر بزرگی به نام عبدالقادر زندگی می کرده که بسیار پرآوازه است اما متاسفانه درباره این شاعر مدخلی در پژوهش های ایرانی به چشم نمی خورد. در سال 1339 علی نوری در مجله پیام نوین مقاله ای درباره او می نویسد و در چاپ های بعدی به اشتباه، تاریخ انتشار این مقاله سال 1338 ذکر شده است. پژوهشگران بعدی همه تاریخ انتشار این مقاله را 1338 ذکر کرده اند. متاسفانه این ضعف ها در پژوهش ها به چشم می خورد.
دکتر محمد رجبی هم در این نشست گفت: حدود یک ربع قرن است که با فراگنر آشنا هستم. زمانی که با ایشان آشنا شدم تازه رئیس کتابخانه ملی شده بودم. کمی میخواهم درباره حواشی کتاب صحبت کنم. وقتی میخواهیم از ایران فرهنگی صحبت کنیم موضوعی که همواره موضوع گفت وگوی من با فراگنر است. باید بدانیم که حدود و ثغور ایران تا کجاست. آیا حدود و ثغور ایران فرهنگی مرزهای سابق ایران یا جایی است که فرهنگ ایران نفوذ کرده. شاید پاسخ به پرسش دوم روشن باشد. آیا قلمرو غرب صرفاً به کشورهای اروپایی مرتبط میشود یا امریکا را هم دربرمیگیرد یا هر جا که غرب نفوذ فائقه دارد.
او ادامه داد: اگر نفوذ فائقه غرب را بنگریم درخواهیم یافت حتی در کشور ما نیز که از همه جهت مقابل غرب ایستادهایم نفوذ غرب در لباس، معماری، علوم، هنر، معارف و اخلاق جلوهگری دارد. در واقع این نفوذ هرجا که نفوذ فائقی بود جزو قلمرو غرب محسوب میشود. وقتی معماری ما رنگ و بوی سنتی ندارد و لباسهایمان با آخرین مد غرب متناسب شده و عروسک بچههایمان همه چشم آبی و مو طلایی است فرهنگ غرب نیز در کشور ما نفوذ کرده است.
رجبی افزود: حالا باید دانست که ایران فرهنگی کجاها نفوذ فائقه داشته است به طور مثال در هندوستان نفوذ فائقه داشتیم. قرن ها زبان فارسی زبان رسمی دولت هند بوده است و هنوز نشانه هایی از نفوذ زبان فارسی در این کشور مشهود است. اینکه میگویند ایرانیها با زور شمشیر مسلمان شدند اشتباه است. ما بسیاری چیزها را از عربها گرفتیم و دوباره به آنها صادر کردیم. اگر به زور شمشیر قرار بود کشوری مسلمان شود مردم آندولوس که 700 سال زیر نفوذ اعراب بودند مسلمان میشدند.
این پژوهشگر توضیح داد: ما پیش از اسلام کتاب آسمانی داشتیم. حتی ما به ازای پل صراط را در کتاب دینی ما داشته ایم. ما این پشتوانه را داشتیم که حضرت امیرالمؤمنین(ع) و اسلام و پیامبر(ص) را به سادگی پذیرفتیم. اما آنچه امروز از ایران باقی مانده مانند شیری میماند که از آن فقط یک دم به جا مانده است. ما حتی روی مغولها نیز تأثیر گذاتشیم. مغولها زبانشان ترکی بود اما ترک نبودند. اگر سفری به مغولستان داشته باشید در خواهید یافت که چه میگویم. در واقع نژاد ترکی از سوی چینیها کاملاً از بین رفت. امروز در میان تیرههای مغولی نیز آثار و نشانههای بارزی از زیستن با ایرانیان و در کنار ایرانیان بودن وجود دارد.
رجبی یادآور شد: مغولها با این که سنی هستند آنقدر مورد محبت ایرانیها قرار گرفتند که امروز در آسیای میانه وقتی دو پسر نصیب خانوادهای میشود نام آنها را حسن و حسین میگذارند و اگر دو فرزند دختر داشته باشند نامش را فاطمه و زهرا یا فاطمه و زهره میگذارند. حتی در یکی از شهرهای قزاقستان شهری به نام آستانه هست. میخواهم بگویم که حتی عربها نیز به اعتباری تحت نفوذ ما بودند. پیامبر نیز روزی دست روی شانه سلمان گذاشت و گفت: اگر علم در پروین هم باشد مردانی از سرزمین سلمان به آن دست پیدا خواهند کرد. در واقع میخواهم با این حرف به دایره وسعت زبان فارسی و فرهنگ ایرانی در آن دوره بپردازم.
سعید فیروز آبادی مترجم کتاب در ادامه این نشست گفت: سال 1388 مرحوم ایرج افشار مرا برای همکاری خواستند. قرار شد جایزه موقوفات افشار به فراگنر اهدا شود. نثراین کتاب بسیار دشوار بود و من آن را از آلمانی ترجمه کردم. بخشهایی از کتاب آسان بود و بخشهایی بسیار سخت. به هر حال در این فاصله این جایزه به فراگنر اهدا شد.
او ادامه داد: به گمانم فراگنر نگاه و نگرش جامعی داشت. وقتی او از زبان فارسی صحبت میکرد از ماوراء النهر و از ازبکستان و تاجیکستان و ترکها مثالی میزد. گرایش دیگر کارهای فراگنر در زمینه پژوهش بعد از اسلام بود. فراگنر مجموعهای از فرهنگهای مختلف بود و حتی با پیشخدمت دانشگاه ما نیز به زبان ترکی سخن میگفت. ترجمه این کتاب برایم آسان نبود.
فیروزآبادی در ادامه بخش های مختلف کتاب فراگنر را بررسی کرد.
