نشست تخصصی با عنوان « دفاع مقدس، زبان و سینما »

نشست تخصصی با عنوان « دفاع مقدس، زبان و سینما »  با دو موضوع « نگاه زبان شناختی به آثار دفاع مقدس» و « نگاهی تطبیقی به سینمای جنگ و دفاع مقدس » با  سخنرانی دکتر مرتضی رزم آرا و دکتر علی محمد طرفداری و با حضور صاحبنظران و علاقمندان حوزه زبان شناسی و سینما  در تاریخ 93/7/7  برگزار شد. 

در ابتدا دکتر رزم آرا با اشاره به سوال مطرح شده در زمینه رویکرد زبان شناسی رزمندگان دفاع مقدس با توجه به اسناد و مدارک به جا مانده از دوران جنگ گفت: این بحث مطرح می شود که در دوره دفاع مقدس زبان شناسی توصیفی مطرح بود یا زبان شناسی تجویزی. وی در ادامه سخنان خود تصریح کرد: با بررسی اسناد و مدارک جنگ می خواهیم به این نتیجه برسیم که زبان شناسی دوران دفاع مقدس به کدام یک از این دو گونه نزدیک تر است. دکتر رزم آرا در بخش دیگری از سخنان خود بیان داشت: اگر در دوران دفاع مقدس به زبان معیار به عنوان مثال رسانه ها ، نشریات و کتاب های درسی  نگاهی داشته باشیم همه زبان شناسی تجویزی را مورد استفاده قرار می دادند. وی با توضیح مختصری درباره  تفاوت های این دو گونه زبان شناسی گفت: زبان شناسی تجویزی با امر و نهی سر کار دارد و در دنیا تقریبا منسوخ شده است. وی با برشمردن این موضوع که با بررسی نثر و ویراستاری در ایران می توان به غالب بودن این گونه در دوران دفاع مقدس پی برد افزود: یکی از تفاوت های جدی بین زبان شناسی تجویزی و توصیفی این است که در گونه توصیفی زبان گفتار و نوشتار به یکدیگر نزدیک است اما در گونه تجویزی سبک گفتار و نوشتار از هم فاصله زیادی دارد. 

دکتر رزم آرا در ادامه این نشست با اشاره به انعطاف پذیری کم زبان شناسی تجویزی افزود: این گونه زبان شناسی حاضر به قبول استقلال زبانی نیست، در حالی که از دیدگاه زبان شناسی توصیفی کلمات و عباراتی که از زبان دیگر وارد زبان مقصد شده اند و حتی بنا به شرایط زبانی جدید تغییر کرده اند جزئی از زبان مقصد هستند. وی در ادامه سخنانش با بیان این موضوع که با بررسی و مطالعه اسناد و مدارک به جا مانده از دوران دفاع مقدس به این نتیجه می رسیم که ادبیات جبهه و رزمندگان به زبان شناسی توصیفی نزدیک تر است. این زبان شناس در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به زبان شناسی جنگ در میان رزمندگان گفت: می توان غلبه زبان توصیفی بر تجویزی را در جبهه ها مشاهده کرد، برای زبان توصیفی ریشه زبان اهمیت چندانی ندارد، زبان شناسان توصیفی خلاقیت بیشتری در واژه سازی دارند. وی با توضیح این مطلب که در دوران دفاع مقدس با این که صدا و سیما و رسانه ها و به طور کلی زبان معیار گونه تجویزی زبان  را تبلیغ می کردند ، در جبهه ها رزمندگان خواسته یا ناخواسته در ادبیات خود از گونه توصیفی استفاده می کردند.

در بخش دیگری از این نشست دکتر طرفداری به سخنرانی در زمینه مقایسه سینمای جنگ در جهان و سینمای دفاع مقدس ایران پرداخت. وی با اشاره به نام گذاری سینمای جنگ در ایران به نام سینمای دفاع مقدس تصریح کرد: این عنوان به نظر من بسیار مناسب و برازنده است. وی در ادامه سخنان خود با اشاره کوتاهی به تاریخچه شکل گیری سینمای جنگ در جهان و خاستگاه این ژانر سینمایی گفت: به طور عمده سینمای جنگ همزمان با جنگ جهانی دوم به وجود آمد ، هرچند پیشتر نیز آثاری به صورت پراکنده در این حوزه تولید شده بود، اما با به وقوع پیوستن جنگ دوم جهانی این سبک از سینما به جهان معرفی شد.

این پژوهشگر با اشاره به فراز و نشیب های سینمای جنگ در جهان بیان داشت: در طول جنگ جهانی دوم و پس از آن فیلم های خوش ساختی به مقاصد تبلیغاتی در جهت خواسته حکومت ها ساخته شد .وی با بیان این نکته که در سینمای جنگ ساختار ثابتی وجود دارد که در محتوای اثر نیز تأثیر دارد افزود: چه فرم غالب باشد و چه محتوا در فیلم غلبه داشته باشد، آن چیزی که حائز اهمیت است نگاه خیر وشر در خوب و بد در سینمای جنگ وجود دارد.دکتر طرفداری با اشاره به این موضوع که اکثر آثار در حوزه سینمای جنگ توسط کشور های پیروز نبرد ساخته شده است گفت:این نوع نگاه و تقسیم بندی ویژگی شاخص سینمای جنگ است، هر چند در شکل کلیشه در سینمای دفاع مقدس نیز شاید دیده شود. وی با اشاره به شکل گیری نوع دیگری از سینمای مرتبط با جنگ که عملا در نکوهش و تقبیح جنگ و آثار مخرب آن به وجود آمد گفت: این سبک از سینما در سال های پس از جنگ ویتنام به وجود آمد و طبیعتا خاستگاه آن ایالات متحده آمریکاست، چون با مطالعه جنگ هایی که ایالات متحده در آن ها حضور داشته به این نکته پی می بریم که هیچ یک از این نبرد ها ملی و میهنی نیستند.

 طرفداری در ادامه سخنان خود با اشاره به جریان های روشنفکری در ایران عدم تأثیر این جریان پس از انقلاب اسلامی در روند شکل گیری سینمای پس از انقلاب و خصوصأ سینمای دفاع مقدس گفت: تأثیری که انقلاب شکوهمند اسلامی در سینما می گذارد برای هیچ کس پوشیده نیست، با وقوع جنگ در ایران برای اولین بار ژانر جنگ وارد سینمای ایران می شود. وی با بیان این مطلب که سینمای دفاع مقدس تبلور تاریخی جنگ تحمیلی است تصریح کرد: تمایز اصلی سینمای دفاع مقدس ایران که انصافا نام مناسبی برای آن است با مفهومی که در جهان وجود دارد این است که: سینمای دفاع مقدس ما سینمای جنگ نیست و حتی سینمای ضد جنگ هم نیست. این پژوهشگر با اشاره به به نکات مغفول مانده از دید جریان روشنفکری در ارتباط با سینمای دفاع مقدس این گونه بیان داشت: در این سبک سینمایی ما ادبیات و باورهای اسلامی و به خصوص شیعی ما نادیده گرفته می شود، نبرد حق و باطل و شهادت فرهنگی است که از 14 قرن پیش برای ما به میراث مانده است که نادیده گرفته می شود.

وی با بیان این که در ادبیات دفاع مقدس دفاع از خاک وطن در دل دفاع مقدس نهفته است و هدف بالاتری دنبال می شود بیان داشت: در جنگ رزمندگان از اسلام و سرزمین اسلامی و عقاید خود دفاع می کنند. وی در پایان سخنان با اشاره به دستاورد های سینمای دفاع مقدس برای ایران گفت: با وقوع جنگ سینمای ایران برای اولین بار و به گونه ای کاملا جدید و مستقل سینمای جنگ را تجربه می کند و از لحاظ تکنیک ، کارگردانی و بازیگری نیز کاملا تجربه تازه ای به حساب می اید.طرفداری با بیان پاره ای از آسیب های سینمای دفاع مقدس و این که سینمای دفاع مقدس ابعاد بسیار دیده نشده دارد و موضوع برای کار در این حوزه بسیار وجود دارد به سخنان خود پایان داد.