نشست تخصصی «مقایسه پژوهش های ایرانی اسلامی در سن پترزبورگ و مسکو »

دهمین نشست علمی گروه پژوهش های اسلام شناسی و ایران شناسی در سال 94، با سخنرانی دکتر مرتضی رزم آرا در باب مقایسه پژوهش های ایرانی اسلامی در سن پترزبورگ و مسکو در تاریخ 94/8/30 در اندیشگاه فرهنگی برگزار شد.

دکتر رزم آرا در ابتدا به پیشینه مطالعات روس ها در حوزه های اسلام شناسی و ایران شناسی اشاره کرد و گفت: روسیه از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین پایگاه‌های مرجع ایران‌شناسی در دنیا به شمار می رود و کارنامه‌ای پربار و پر برگ در ایران‌شناسی دارد؛ صدها ایران‌شناس صاحب‌نظر در تاریخ ایران، ادبیات ایران، فرهنگ ایران و هنر ایران، اقتصاد ایران و زبان‌های ایرانی به تحقیق و پژوهش در این حوزه مشغول بوده و صدها اثر ارزش‌مند در این زمینه پدید آورده اند که در مواردی، بی نظیر هستند. شناختِ به روز ما از روسیه و راه و رسم پژوهش‌های روس‌ها به ما کمک خواهد کرد که در پژوهش‌های خود از آن بهره بگیریم. کاملا تنگ‌نظرانه است که پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی را در حوزه‌ کتاب‌داری بی فایده بدانیم. دست کم، طیف وسیعی از مدخل‌های «دایره المعارف کتاب‌داری» در ارتباط با پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی است.

وی سپس به ضرورت اتخاذ دیدگاهی منتقدانه درباره این پژوهش ها اشاره کرد و ادامه داد: ممکن است این پژوهش ها نیز مانند هر پژوهشی که در خارج از ایران از آسیا و اروپا تا آمریکا، در باب ایران و اسلام انجام شده است، نقاط قوت و ضعف داشته باشند که طبعاً باید بدون حب و بغض راجع به آن‌ها داوری کرد. در عین حال لازم است توجه داشته باشیم که مراکز شناخت ایران و اسلام در روسیه از  فرهنگستان علوم تا موزه‌ها و مراکز، وابسته به شماری از وزارت‌خانه‌ها هستند و از این رو درخشش روس‌ها در پژوهش‌های اسنادی و تحقیق در نسخه‌های خطی به عنوان موضوعات مهم ایران‌شناسی چشمگیر است.

دکتر رزم آرا در ادامه به توصیف دو حوزه مسکو و سن پترزبورگ پرداخت و گفت: مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مراکز شناخت ایران در سن پترزبورگ واقع شده‌اند که هم به لحاظ قدمت و هم از نظر جایگاه جهانی زبان‌زدند. حضور سن پترزبورگ و نقش آن را در شکل گیری و پیدایش مراکز پژوهشی و انجمن‌ها در روسیه را به خوبی می توان درک کرد، همچون شکل گیری «بنیاد پژوهش‌های فرهنگ اسلامی» که در فارسی به بنیاد مطالعات اسلامی موسوم است و وظیفه آن جهت‌دهی پژوهش‌های اسلامی در روسیه است و آثار زیادی هم در این رابطه منتشر کرده است، و نیز «انجمن ایران‌شناسی اوراسیا». طبق نقشه راه پژوهش و شناخت ایران و اسلام در روسیه، پژوهش‌های بنیادی، آثار مرجع و بررسی متون کهن و مانندِ این‌ها عمدتاً در سن پترزبورگ دنبال می شود و پژوهش‌های معاصر بیش‌تر در مسکو صورت می پذیرند. این تقسیم کار و تفکیک وظایف پژوهشی در گذشته هم وجود داشت. بیانیه‌های سالانه فرهنگستان علوم روسیه که قدمتی چند صد ساله دارد، گواه این مطلب است. این که چه تعداد پژوهشگر ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی دارند، و چه تعداد باید کتاب یا مقاله در طول سال، منتشر کنند و حاصل پژوهش آنان تا چه درجه در قالب کتاب و مقاله و نشست‌های علمی و تخصصی نمود پیدا می کند، و چه ناشرانی با آنان تعامل دارند، از مسائل قابل تأمل در کار روس‌ها است که اطلاعات دقیق آن و چند و چون کارشان قابل دسترسی است.

 این نشست با پرسش و پاسخ حضار و طرح برخی دیدگاه ها در خصوص بازتاب مطالعات روس ها در ایران جلسه خاتمه یافت.