«آثار فرهنگی آسیب دیده در جنگ از نگاه تاریخ»
در طول تاریخ آثار فرهنگی و میراث معماری همواره از نخستین قربانیان درگیریها و حوادث ویرانگر بودهاند. این مجموعه، تصاویری از بناها و یادگاریهایی را پیش روی مخاطب قرار میدهد که در پی وقوع جنگ رمضان و حمله اسرائیل و ایالات متحده آمریکا به جمهوری اسلامی ایران، بخشی از اصالت، زیبایی و هویت تاریخی خود را از دست دادهاند.
نمایش این آثار، تلاشی است برای تأکید بر اهمیت حفاظت از میراث مشترک بشری؛ میراثی که صیانت از آن، مسئولیتی جمعی در برابر تاریخ، فرهنگ و نسلهای آینده به شمار میآید.
تکیه بیگلربیگی
عکسی از تکیه بیگلربیگی [کرمانشاه، ۱۳xx]
بنای تکیه بیگلربیگی یا فراشباشی در دوره قاجار و در سال ۱۳۰۹ ه.ق، به همت مرحوم عبدالله خان فراشباشی ملقب به بیگلربیگی شروع شد و عملیات ساختمانی آن در سال ۱۳۱۵ ه.ق به اتمام رسید.
این بنا در زمان احداث، چهار هزار متر مربع مساحت داشت ولی به دلیل واگذاری قسمتهایی از بنا که شامل مهمانخانه، حمام و آشپزخانه، در زمان نوه عبدالله خان و پس از آن، مساحت مجموعه به دو هزار متر رسید.
از ویژگیهای این بنا تزیینهای آینهکاری و گچبری آن است که در سال ۱۳۲۶ ه.ق تکمیل شد و در میان ابنیههای کرمانشاه بینظیر است. همچنین تالار این تکیه با تزئینات عالی و کتیبههای متعدد مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده است.
این تکیه که در بافت قدیم شهر کرمانشاه و در محله قدیمی فیض آباد واقع است در سال ۱۳۷۵ به شماره ۱۷۹۷ در فهرست آثار ملی قرار گرفت و در سال ۱۳۸۱ توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری شد.
پس از مرمت این بنا، تلاش برای تبدیل به موزه خط، کتابت و تاریخ استان کرمانشاه از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و در اردیبهشت ۱۳۸۳ به اتمام رسید. همچنین موزه پارینه سنگی زاگرس نیز در این تکیه قرار دارد.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
انستیتو پاستور
وقفنامه مؤسسه پاستور در طهران (۱۲۹۹)
نمایی از محوطه انستیتو پاستور ایران [تهران، ۱۳4x]
انستیتو پاستور ایران مؤسسهای تحقیقاتی، تولیدی و آموزشی با هدف تأمین بهداشت و سلامت جامعه است.
در تاریخ ۳۰ مهرماه ۱۲۹۸، مذاکرات لازم میان هیأتهای ایرانی و فرانسوی در انستیتو پاستور پاریس انجام شد و در ۲۹ دی ۱۲۹۸ قرارداد همکاری میان دو کشور به امضا رسید. با اعزام دکتر منار بهعنوان نخستین رئیس فرانسوی، در اوایل سال ۱۲۹۹ فعالیت رسمی انستیتو پاستور ایران آغاز شد.
پس از تأسیس این مؤسسه در سال ۱۲۹۹، در شرایطی که کشور با اپیدمی بیماریهای واگیر، قحطی و خشکسالی روبهرو بود و تعداد آزمایشگاهها و متخصصان محدود به نظر میرسید و هنوز وزارت بهداشت شکل نگرفته بود، بخش قابل توجهی از مسائل بهداشتی کشور که در حوزه مسئولیت ادارهکل صحیه مملکتی قرار داشت، از طریق انستیتو پاستور ایران پیگیری و برطرف میشد.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
صورت سلام عید فطر در کاخ گلستان
صورت سلام عید فطر در کاخ گلستان
روزنامه دولت علیه ایران، تهران: مطبعه دارالخلافه طهران، شماره ۱۸۸ (غره شوال ۱۲۷۷)
تاریخچه کاخ گلستان به دوره صفوی و زمان شاه عباس صفوی بازمیگردد. توصیف سفرنامه پیترو دلاواله از تهران در سال ۱۰۲۸ هجری قمری، که به چنارستانی پیرامون قصر سلطنتی اشاره دارد، نشانهای از شکلگیری اولیه این مجموعه در ارگ سلطنتی تهران است.
این مجموعه در دورههای بعدی نیز مورد توجه قرار گرفت و در عهد کریمخان زند، میان سالهای ۱۱۷۳ تا ۱۱۸۰ هجری قمری، با ساخت دیوانخانه دچار تحول شد؛ با این حال، اهمیت اصلی آن به دوره آقامحمدخان قاجار بازمیگردد.
در دوره ناصرالدینشاه قاجار، که نخستین سفرهای اروپایی یک پادشاه ایرانی را تجربه کرد، کاخ گلستان دستخوش تغییرات گستردهای شد و نشانههایی از تأثیر معماری اروپایی در آن پدید آمد. این مجموعه در سراسر دوران قاجار، مرکز حکومتداری، اقامتگاه سلطنتی و محل پرورش هنرمندان و معماران بود و به یکی از کانونهای مهم تولید هنر در قرن نوزدهم تبدیل شد.
در دورههای مظفرالدینشاه قاجار، محمدعلیشاه قاجار و احمدشاه قاجار تغییرات عمدهای در این مجموعه رخ نداد، اما همزمانی آن با انقلاب مشروطه ایران، به این دوره اهمیت تاریخی ویژهای بخشید.
کاخ گلستان در دورههای پهلوی اول و پهلوی دوم نیز تغییراتی را تجربه کرد و در مجموع، تاریخی بیش از چهار قرن را در خود جای داده است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این مجموعه از یک کاخ سلطنتی به موزهای ملی تبدیل شد و امروز بهعنوان یکی از میراث جهانی یونسکو شناخته میشود.
کاخ گلستان مجموعهای از فضاهای تاریخی متنوع است که هر یک نقشی مشخص در ساختار دربار قاجار داشتهاند و همچنان بخشی مهم از حافظه تاریخی ایران را نمایندگی میکنند.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
دبیرستان کزازی
دبیرستان کزازی [کرمانشاه، ۱۳xx]
سردر دبیرستان کزازی کرمانشاه
دبیرستان کزازی در سال ۱۲۹۹ هجری شمسی تأسیس شد. ساخت این دبیرستان به کوشش سید حسین کزازی و با هدف تأسیس یک مدرسه مدرن انجام گرفت که از سال ۱۳۰۱ فعالیت خود را آغاز کرد و تا چند سال پس از انقلاب اسلامی ادامه داشت.
این مدرسه یکی از قدیمیترین و معتبرترین دبیرستانهای پسرانه در ایران و مربوط به شئونات ملی بوده است که میزبان معلمان برجستهای از جمله مسعود گلزاری بود که در دهه ۱۳۴۰ مدیریت آن را برعهده داشت و نقش مهمی در آموزش نسلهای مختلف ایفا کرد.
این بنا در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.
دبیرستان کزازی که در شرق مسجد جامع کرمانشاه واقع شده است، اکنون به عنوان موزه فعالیت میکند.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
ساختمان مجلس سنا
نمایی از ساختمان مجلس سنا [تهران، ۱۳xx]
این تصویر نمای بیرونی ساختمان مجلس سنا و مردم در حال تردد از مقابل این بنا را نشان میدهد.
ساختمان مجلس سنا یا کاخ سنا، در دوره پهلوی دوم و در سالهای ۱۳۳۳، توسط حیدر غیایی و محسن فروغی با مطالعه ساختمانهای مجالس سنای کشورهای اروپایی و با الهام از طرح کاخهای قدیمی ایران طراحی شد.
غیایی ارتفاع ساختمان کاخ را به بالاترین میزان خود، یعنی ۳۲ متر، رساند. این بنا در محوطهای ۱۶ هزار مترمربعی با ۶ هزار مترمربع زیربنا ساخته شد و عملیات ساخت آن تا سال ۱۳۳۷، به مدت ۴ سال، به طول انجامید.
این بنا برای برگزاری نشستهای مجلس سنای ایران ساخته شد و پس از انقلاب اسلامی به مجلس شورای اسلامی واگذار شد و سپس به مجمع تشخیص مصلحت نظام اختصاص یافت.
این ساختمان در بخش شمالی خیابان امام خمینی و روبهروی دانشگاه افسری امام علی، در کنار کاخ مرمر قرار دارد و در سال ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۷۳۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
قلعه فلکالافلاک
قلعه فلکالافلاک [خرمآباد، ۱۳xx]
بنای اولیه قلعه فلکالافلاک به زمان شاپور اول ساسانی در قرن سوم میلادی بازمیگردد. ساسانیان در محدوده کنونی خرمآباد، شهری با نام شاپورخواست بنا کردند و از این دژ بهعنوان مرکز حکومتی و نظامی استفاده میکردند. شاپورخواست بعدها ویران شد و در حدود سده هفتم هجری قمری، شهر خرمآباد کنونی بهجای آن شکل گرفت.
وسعت تقریبی این قلعه ۵۳۰۰ مترمربع است و دارای ۸ برج، ۲ صحن و ۳۰۰ جانپناه است. فضای داخلی آن به ۴ تالار نسبتاً بزرگ پیرامونی و تعدادی تالار و اتاق تقسیم شده و ارتفاع بلندترین دیوار آن تا سطح تپه به ۲۳ متر میرسد.
از ویژگیهای شاخص این بنا، قرارگیری بر فراز صخرههای سنگی و اشراف کامل آن به دره تاریخی خرمآباد است؛ همچنین چشمه پرآب گلستان از دامنه شمالی تپه جاری میشود.
مجاورت این قلعه با غارهای پیش از تاریخ دره خرمآباد، سنگنوشته خرمآباد، مناره آجری، پل شکسته (پل شاپوری) و گرداب سنگی، نشاندهنده پیوستگی تاریخی آن با دیگر آثار این منطقه است.
این قلعه در منابع تاریخی با نامهایی چون دژ شاپورخواست، سابرخاست، قلعه خرمآباد و دوازدهبرجی شناخته شده است. نام «فلکالافلاک» (به معنای سپهر سپهران) از دوره قاجاریه برای آن رایج شد؛ نامی که احتمالاً به دوازده برج فلکی یا به استعارهای از دستنیافتنی بودن بنا اشاره دارد.
قلعه فلکالافلاک در بالای تپهای باستانی در مرکز شهر خرمآباد قرار دارد و از شرق و جنوبشرقی به رودخانه خرمرود، از غرب به خیابان امام خمینی و از شمال به خیابان فلکالافلاک محدود میشود.
این اثر در سال ۱۳۴۸ با شماره ثبت ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و امروزه بخشهایی چون مردمشناسی، هنرهای سنتی و باستانشناسی را در خود جای داده است.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
کاخ مرمر (موزه هنر ایران)
نمای بیرونی کاخ مرمر [تهران، ۱۳4x]
کاخ مرمر که ساخت آن از سال ۱۳۰۴ آغاز شد و بیش از یک دهه ادامه یافت، در دوره پهلوی اول و با طراحی لئون تادوسیان بنا شد. این بنا به دست معماران و استادکاران برجسته ایرانی با استفاده از سنگهای سبزرنگ مرمرینِ منقوش به گلوبته و نقوش گیاهی و جانوری ساخته شده و سنگتراشیهای نمای بیرونی آن یادآور هنر هخامنشی است.
موزه در دو طبقه با تالارهای متعدد، گزیدهای از تاریخ هنر ایران در اعصار مختلف را نمایش میدهد. در طبقه همکف، سه تالار نخست به معرفی آثار ایرانی پیش از تاریخ تا سدههای اولیه اسلامی مانند سفالینههای منقوش، ابزار زندگی و ظروف اختصاص دارد و در تالاری دیگر، مجموعهای از آثار فاخر هنر ایرانی ـ اسلامی در رشتههای گوناگون ارائه شده است. در طبقه بالا نیز تالارهایی به نمایش نقاشی و نگارگری ایرانی، هنرهای بافته، خوشنویسی و کتابآرایی با آثاری ممتاز اختصاص یافته است. تالار ورودی یا سرسرا، مجموعهای کمنظیر از تزیینات داخلی بنا را در خود جای داده است. در بالای سرسرا، طاق گنبدیشکلی قرار دارد که طرح آن با الهام از گنبد مسجد شیخ لطفالله و به دست هنرمندانی چون حسین لرزاده، حسین کاشیتراش، اسماعیل خاکنگارمقدم و ابراهیم کاظمپور اجرا شده است. این گنبد همراه با تزیینات مقرنس گچی، کاشیکاری هفترنگِ حاج محمود ارشنگار و طرحهای حسین بهزاد تذهیب و منقوش شده است.
دیوارهای شمالی و جنوبی سرسرا مزین به تابلوهایی از آلبرت هونمان با مضامینی از خطوط راهآهن و بندر (احتمالاً مربوط به پل ورسک و بندر خارک) و نیز تصویری از تخت جمشید و کاخ آپادانا است. همچنین بر دیوارههای غربی و شرقی، دو نگاره روایی همراه با تذهیب اثر حسین طاهرزاده بهزاد در ارتفاع شش متری دیده میشود. این عمارت با مساحت سهونیم هکتار و زیربنای ۲۸۷۰ مترمربع، در حد فاصل خیابان امام خمینی و جمهوری واقع شده است. این بنا پس از کاربریهای مختلف، سرانجام با عنوان موزه هنر ایران به فعالیت خود ادامه داد و در ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شماره ۱۶۰۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
عمارت خسروآباد
عمارت خسروآباد [سنندج، ۱۳xx]
عمارت خسروآباد در سال ۱۲۲۳ هجری قمری توسط امان اللهخان اردلان والی کردستان در دوره قاجار بنا شد. نظریات گوناگونی در خصوص این بنای عظیم و مقر حکومتی کردستان وجود دارد بهطوریکه بعضی صاحبنظران قسمت شرقی بنا را که قصر نامیده میشود مربوط به دوران زندیه میدانند و توسعه و تکمیل آن را توسط امان ا... خان اردلان میدانند.
عمارت خسروآباد یکی از شاخصترین بناهای استان کردستان است که به عنوان مقر حکومت والیان اردلان به ویژه خسرو اردلان در زمان قاجار مورد استفاده قرار میگرفت. عمارت دارای کتیبهای است که اسم فتحعلی شاه قاجار و والی کردستان امان الله خان و تاریخ ۱۲۲۳ ه.ق بر روی آن حک شده است.
خسرو آباد را به این جهت خسرو آباد میگویند که امان الله خان اردلان پس از ساختن خسرو آباد و تکمیل آن را به نام فرزندش خسرو خان والیزاده خسرو آباد نامگذاری کرد.
این عمارت بزرگ دربرگیرندهٔ سردر و هشتی ورودی، عمارت سردر، قصر، اندرونی، حیاط، آشپزخانه، حمام، اصطبل، اندرونی شمال غربی، فضاهای ضلع جنوبی ساختمان سردر و فضاهای ضلع جنوبی قصر است که پیرامون یک حیاط مرکزی شکل گرفتهاند. حیاط بزرگی که در مرکز حیاط آن حوض بزرگی به شکل چلیپا قرار دارد. در بخش شمالی حیاط نیز آبنمای کوچکی قرار دارد که در مقابل ساختمان ضلع شمالی شرقی حیاط که از آثار دوره پهلوی است، قرار دارد.
مهمترین بخش عمارت خسروآباد، قصر است. ساختمان قصر ایوانی ستوندار با چهار ستون و دو ستون نمای آجری رو به شرق دارد. راه دسترسی این فضا از طریق هفده پله سنگی است.
مجموعه عمارت و باغ خسروآباد افزون بر دو بخش اصلی، یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستوندار، باغ خسرو آباد نیز از اهمیت خاصی برخوردار بود. این باغ که به وسیله ۴ خیابان روبهرو و اطراف عمارت خسرو آباد عملاً به ۴ باغ خسرو آباد تبدیل شده بود و اطراف آن بهوسیله ۴ خندق در طرفین باغ و کاخ خسرو آباد با انواع درختان مختلف احاطه شده جلوه خاصی را به این مجموعه داده است. در حال حاضر تنها درختان ۴ باغ و بخشهایی از ۴ خیابان آن باقیمانده است.
این عمارت که در بلوار خسرو آباد (شبلی) سنندج قرار دارد اکنون به عنوان کاخ موزه فعالیت دارد و با شماره ۱۴۹۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
مسجد سپهسالار (شهید مطهری)
نمایی از گنبد و چهار مناره مسجد سپهسالار [تهران، ۱۳2x]
مسجد- مدرسهی سپهسالار (شهید مطهری) از آثار زیبا و عظیم معماری عصر قاجار در تهران است که احداث آن را میرزا حسین خان سپهسالار، صدراعظم وقت ناصرالدین شاه در سال ۱۲۹۶ ه.ق. آغاز نمود و بعد از مرگ وی، برادرش، یحیی خان مشیرالدوله کار را ادامه داد تا در نهایت در سال ۱۳۰۲ ه.ق به پایان رسید.
مسجد و مدرسهی عالی سپهسالار در استحکام و وسعت فضا، منظره و ساخت دلگشا اولین و بزرگترین مسجد و مدرسهی عالی پایتخت به شمار میرود که بر اساس اصول مهندسی و معماری بنا شده و از هر نظر تابع الگوهای معماری سنتی ایرانی است.
مهندس و طراح آن اولین مهندس و معمار تحصیلکردهی ایرانی به نام میرزا مهدی خان شقاقی ملقب به ممتحن الدوله است. مرحوم سپهسالار در نقشهکشی و طرز معماری و وضع ساختمان این بنای بزرگ، شکل بنا و نقشهی ابنیهی شرقی اسلامی را در نظر داشته و به عقیدهی برخی از کارشناسان این بنا از نزدیکترین تلفیقها میان معماری مساجد استانبول است.
محوطهی بنا بدواً به عمق ۱۷ متر حفر شده و شفتهریزی محکمی صورت گرفته است. بنای مسجد و مدرسهی عالی در مجموع دارای ۸ منارهی بلند است که بلندترین آن ۳۷ متر و کوتاهترین آن ۲۵ متر ارتفاع دارد. امتداد نیم استوانهای آنها تا کف حیاط میرسد و ابتکاری منحصربهفرد را به نمایش درمیآورد. تمامی منارهها از آجر ساخته شده و پوششی با کاشیکاری بسیار زیبا دارند.
طبق نقشهی بنا، بنا شش ورودی دارد. ورودیهای بخش شمالی (که شامل سه ورودی بوده) به علت احداث کتابخانهی مجلس، توسط مهندس سیحون در سال ۱۳۴۲ هـ. ش مسدود و ارتباط این قسمت از بنا با عمارت (باغ) بهارستان قطع شده است. ورودی جنوبی که هنگام ساخت بنا، در کوچهای شش متری قرار داشته، سردری ساده دارد که به حیاط دارالشفاء گشوده میشود که اکنون این فضا به محلی برای پاسخگویی به سئوالات شرعی و دریافت وجوهات شرعیه تبدیل شده است. ورودی غربی مسجد و مدرسهی عالی که درب اصلی بنا محسوب میشود دارای جلوخان و سردر عظیم و درب دو لَتی آهنی باشکوه بزرگی است که در حاشیهی خیابان بهارستان (شهید مصطفی خمینی) واقع شده است. این فضا مسئولیت جذب و تقسیم و راهنمایی به فضای اصلی مسجد را بر عهده دارد و ورود و خروج مدرسهی عالی نیز از همین فضا صورت میگرفته است. ورودی غربی جلوخان متناسب، دید مستقیم به داخل صحن (حیاط مرکزی) ندارد و بهواسطهی دالان متحدالشکل به داخل صحن مدرسهی عالی راه مییابد. مجموعهی بنای مدرسهی عالی در قسمت شرقی نیز دری به خارج دارد که از در اصلی سمت غربی کوچکتر است و به در زنانه معروف بوده. ورودی شرقی دارای جلوخان هشتی خوشترکیب و دالانی (راهرو) طولانی است که به گوشهی شمال شرقی صحن مدرسهی عالی باز میشود. طاقی هفت کاسه در هشتیِ ورودی شرقی واقع شده و کاسهی وسط هفت کاسهی دیگر در خود جای داده است که از شاهکارهای میرزا جعفرخان معمارباشی است.
از ویژگیهای مهم فضای مسجد و مدرسهی عالی سپهسالار که در واقع یکی از برجستهترین ابداعات معماری قاجاری نیز به شمار میرود، وجود مهتابیها (تراس) و بهارخوابهای وسیع در طبقهی فوقانی است. هرچند این فضاها با ظرافت بسیار در مسجد سید اصفهان و مسجد سلطانی سمنان نیز یافت میشود، اما در مسجد و مدرسهی عالی سپهسالار این فضاها در مقیاسی وسیعتر و با پیچیدگیهایی بیشتر طراحی شده است.
این مجموعه از طرف شمال به کتابخانهی مجلس شورای اسلامی، از سمت جنوب و شرق به خیابان سید رضی و از غرب به خیابان مصطفی خمینی محدود میگردد. میدان بهارستان نیز در ضلع شمال غرب آن قرار دارد.
این مجموعه که به صورت چهار ایوانی بنا شده و نقشه رایج در معماری دورهی اسلامی به ویژه در ایران است پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با نام مسجد آیتالله مطهری شناخته میشود.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
آسیاب آبی کهک
آسیاب آبی کهک[تهران، ۱۳xx]
آسیاب کهک، بنایی تاریخی متعلق به اوایل دوره قاجار است و دارای وقفنامهای به سال ۱۲۶۰ هجری قمری است. بر این اساس، سازمان میراث فرهنگی زمان ساخت بنا را پیش از این تاریخ میداند، هرچند این احتمال نیز وجود دارد که بنا بلافاصله پس از ساخت وقف شده باشد.
این آسیاب از جمله معدود آسیابهای برجایمانده تهران است که تا سال ۱۳۷۸ (زمان تهیه گزارش ثبتی اثر) تمامی اجزای آن پابرجا بوده است. با توجه به شکل قوسهای تیز داخلی، قدمت آن بهطور تقریبی از سوی سازمان میراث فرهنگی به دورههای صفویه تا زندیه نسبت داده شده است.
طبق وقفنامه، واقف آسیاب مهرنوش خانم، خواهر لطفعلیخان فراشباشی، بوده و تولیت آن بر عهده حاجی ملاحسین از علما قرار داشته است. در این سند، تمامی متعلقات از جمله چرخ، طویله و دیگر اجزای آسیاب وقف شده و درآمد آن صرف اطعام مساکین، سادات و غیرسادات و تعزیهداران سیدالشهداء میشده است.
این بنا با گسترش در راستای شمالی ـ جنوبی شکل گرفته و زمین آن از جبهههای شرق و جنوب آزاد و از دو جبهه دیگر به املاک مجاور متصل است. مصالح بهکاررفته شامل سنگ، خشت، آجر، چوب، ملاط ساروج و کاهگل است. پوشش بخشهای اصلی بهصورت طاق تویزه با قوس جناغی تند و در اصطبل و اتاقهای سرایداری بهصورت سقف تخت با تیرچوبی اجرا شده و ورودی اصلی در جبهه جنوبی قرار دارد.
گفته میشود آسیاب آبی کهک تا سالهای نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی فعال بوده و پس از آن، فضای آن به محل سکونت نگهبانان تبدیل شده است. اجزای اصلی بنا تا سال ۱۳۷۸ شامل بارانداز (حیاط ورودی)، ساختمان اصلی و یک برج بوده است.
این اثر در منطقه ۲ شهرداری تهران، تقاطع بزرگراه یادگار امام و بلوار مرزداران، خیابان لادن، میان بوستان و انارستان (مجتمع مسکونی المهدی) واقع شده و در سال ۱۳۸۴ با شماره ۱۳۷۳۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
#گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
