تکیه بیگلربیگی

عکسی از تکیه بیگلربیگی [کرمانشاه، ۱۳xx]

 شماره مدرک: ۵۰۹۸۸۸۸

 بنای تکیه بیگلربیگی یا فراش‌باشی در دوره قاجار و در سال ۱۳۰۹ ه.ق، به همت مرحوم عبدالله خان فراش‌باشی ملقب به بیگلربیگی شروع شد و عملیات ساختمانی آن در سال ۱۳۱۵ ه.ق به اتمام رسید.

این بنا در زمان احداث، چهار هزار متر مربع مساحت داشت ولی به دلیل واگذاری قسمت‌هایی از بنا که شامل مهمان‌خانه، حمام و آشپزخانه، در زمان نوه عبدالله خان و پس از آن، مساحت مجموعه به دو هزار متر رسید.

از ویژگی‌های این بنا تزیین‌های آینه‌کاری و گچ‌بری آن است که در سال ۱۳۲۶ ه.ق تکمیل شد و در میان ابنیه‌های کرمانشاه بی‌نظیر است. همچنین تالار این تکیه با تزئینات عالی و کتیبه‌های متعدد مربوط به دوران سلطنت مظفرالدین شاه مزین شده است.

این تکیه که در بافت قدیم شهر کرمانشاه و در محله قدیمی فیض آباد واقع است در سال ۱۳۷۵ به شماره ۱۷۹۷ در فهرست آثار ملی قرار گرفت و در سال ۱۳۸۱ توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری شد.

پس از مرمت این بنا، تلاش برای تبدیل به موزه خط، کتابت و تاریخ استان کرمانشاه از سال ۱۳۸۲ آغاز شد و در اردیبهشت ۱۳۸۳ به اتمام رسید. همچنین موزه پارینه سنگی زاگرس نیز در این تکیه قرار دارد.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 انستیتو پاستور

 وقفنامه مؤسسه پاستور در طهران (۱۲۹۹)

 شناسه سند: ۳۱۰/۷۲۲۱۱

 نمایی از محوطه انستیتو پاستور ایران [تهران، ۱۳4x]

 شماره مدرک: ۲۱۱۰۴۹۴

 انستیتو پاستور ایران مؤسسه‌ای تحقیقاتی، تولیدی و آموزشی با هدف تأمین بهداشت و سلامت جامعه است.

 در تاریخ ۳۰ مهرماه ۱۲۹۸، مذاکرات لازم میان هیأت‌های ایرانی و فرانسوی در انستیتو پاستور پاریس انجام شد و در ۲۹ دی ۱۲۹۸ قرارداد همکاری میان دو کشور به امضا رسید. با اعزام دکتر منار به‌عنوان نخستین رئیس فرانسوی، در اوایل سال ۱۲۹۹ فعالیت رسمی انستیتو پاستور ایران آغاز شد.

 پس از تأسیس این مؤسسه در سال ۱۲۹۹، در شرایطی که کشور با اپیدمی بیماری‌های واگیر، قحطی و خشکسالی روبه‌رو بود و تعداد آزمایشگاه‌ها و متخصصان محدود به نظر می‌رسید و هنوز وزارت بهداشت شکل نگرفته بود، بخش قابل توجهی از مسائل بهداشتی کشور که در حوزه مسئولیت اداره‌کل صحیه مملکتی قرار داشت، از طریق انستیتو پاستور ایران پیگیری و برطرف می‌شد.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 کاخ گلستان 

صورت سلام عید فطر در کاخ گلستان

روزنامه دولت علیه ایران، تهران: مطبعه دارالخلافه طهران، شماره ۱۸۸ (غره شوال ۱۲۷۷)

شماره مدرک: ۱۰۱۴۲۸۵

 تاریخچه کاخ گلستان به دوره صفوی و زمان شاه عباس صفوی بازمی‌گردد. توصیف سفرنامه پیترو دلاواله از تهران در سال ۱۰۲۸ هجری قمری، که به چنارستانی پیرامون قصر سلطنتی اشاره دارد، نشانه‌ای از شکل‌گیری اولیه این مجموعه در ارگ سلطنتی تهران است.

 این مجموعه در دوره‌های بعدی نیز مورد توجه قرار گرفت و در عهد کریم‌خان زند، میان سال‌های ۱۱۷۳ تا ۱۱۸۰ هجری قمری، با ساخت دیوانخانه دچار تحول شد؛ با این حال، اهمیت اصلی آن به دوره آقامحمدخان قاجار بازمی‌گردد.

  در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار، که نخستین سفرهای اروپایی یک پادشاه ایرانی را تجربه کرد، کاخ گلستان دستخوش تغییرات گسترده‌ای شد و نشانه‌هایی از تأثیر معماری اروپایی در آن پدید آمد. این مجموعه در سراسر دوران قاجار، مرکز حکومت‌داری، اقامتگاه سلطنتی و محل پرورش هنرمندان و معماران بود و به یکی از کانون‌های مهم تولید هنر در قرن نوزدهم تبدیل شد.

 در دوره‌های مظفرالدین‌شاه قاجار، محمدعلی‌شاه قاجار و احمدشاه قاجار تغییرات عمده‌ای در این مجموعه رخ نداد، اما هم‌زمانی آن با انقلاب مشروطه ایران، به این دوره اهمیت تاریخی ویژه‌ای بخشید.

 کاخ گلستان در دوره‌های پهلوی اول و پهلوی دوم نیز تغییراتی را تجربه کرد و در مجموع، تاریخی بیش از چهار قرن را در خود جای داده است.

 پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این مجموعه از یک کاخ سلطنتی به موزه‌ای ملی تبدیل شد و امروز به‌عنوان یکی از میراث جهانی یونسکو شناخته می‌شود.

 کاخ گلستان مجموعه‌ای از فضاهای تاریخی متنوع است که هر یک نقشی مشخص در ساختار دربار قاجار داشته‌اند و همچنان بخشی مهم از حافظه تاریخی ایران را نمایندگی می‌کنند.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 دبیرستان کزازی 

دبیرستان کزازی [کرمانشاه، ۱۳xx]

سردر دبیرستان کزازی کرمانشاه

 شماره مدرک: ۲۸۴۲۰-۲۵

 دبیرستان کزازی در سال ۱۲۹۹ هجری شمسی تأسیس شد. ساخت این دبیرستان به کوشش سید حسین کزازی و با هدف تأسیس یک مدرسه مدرن انجام گرفت که از سال ۱۳۰۱ فعالیت خود را آغاز کرد و تا چند سال پس از انقلاب اسلامی ادامه داشت.

 این مدرسه یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین دبیرستان‌های پسرانه در ایران و مربوط به شئونات ملی بوده است که میزبان معلمان برجسته‌ای از جمله مسعود گلزاری بود که در دهه ۱۳۴۰ مدیریت آن را برعهده داشت و نقش مهمی در آموزش نسل‌های مختلف ایفا کرد.

 این بنا در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 دبیرستان کزازی که در شرق مسجد جامع کرمانشاه واقع شده است، اکنون به عنوان موزه فعالیت می‌کند.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 ساختمان مجلس سنا 

 نمایی از ساختمان مجلس سنا [تهران، ۱۳xx]

 شماره مدرک:  ۲۳۷۳۸۹۳

 این تصویر نمای بیرونی ساختمان مجلس سنا و مردم در حال تردد از مقابل این بنا را نشان می‌دهد.

 ساختمان مجلس سنا یا کاخ سنا، در دوره پهلوی دوم و در سال‌های ۱۳۳۳، توسط حیدر غیایی و محسن فروغی با مطالعه ساختمان‌های مجالس سنای کشورهای اروپایی و با الهام از طرح کاخ‌های قدیمی ایران طراحی شد.

 غیایی ارتفاع ساختمان کاخ را به بالاترین میزان خود، یعنی ۳۲ متر، رساند. این بنا در محوطه‌ای ۱۶ هزار مترمربعی با ۶ هزار مترمربع زیربنا ساخته شد و عملیات ساخت آن تا سال ۱۳۳۷، به مدت ۴ سال، به طول انجامید.

 این بنا برای برگزاری نشست‌های مجلس سنای ایران ساخته شد و پس از انقلاب اسلامی به مجلس شورای اسلامی واگذار شد و سپس به مجمع تشخیص مصلحت نظام اختصاص یافت.

 این ساختمان در بخش شمالی خیابان امام خمینی و روبه‌روی دانشگاه افسری امام علی، در کنار کاخ مرمر قرار دارد و در سال ۱۳۸۴ با شماره ثبت ۱۳۷۳۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 قلعه فلک‌الافلاک 

قلعه فلک‌الافلاک [خرم‌آباد، ۱۳xx]

شماره مدرک: ۷۴۵-۲۵

بنای اولیه قلعه فلک‌الافلاک به زمان شاپور اول ساسانی در قرن سوم میلادی بازمی‌گردد. ساسانیان در محدوده کنونی خرم‌آباد، شهری با نام شاپورخواست بنا کردند و از این دژ به‌عنوان مرکز حکومتی و نظامی استفاده می‌کردند. شاپورخواست بعدها ویران شد و در حدود سده هفتم هجری قمری، شهر خرم‌آباد کنونی به‌جای آن شکل گرفت.

وسعت تقریبی این قلعه ۵۳۰۰ مترمربع است و دارای ۸ برج، ۲ صحن و ۳۰۰ جان‌پناه است. فضای داخلی آن به ۴ تالار نسبتاً بزرگ پیرامونی و تعدادی تالار و اتاق تقسیم شده و ارتفاع بلندترین دیوار آن تا سطح تپه به ۲۳ متر می‌رسد.

از ویژگی‌های شاخص این بنا، قرارگیری بر فراز صخره‌های سنگی و اشراف کامل آن به دره تاریخی خرم‌آباد است؛ همچنین چشمه پرآب گلستان از دامنه شمالی تپه جاری می‌شود.

مجاورت این قلعه با غارهای پیش از تاریخ دره خرم‌آباد، سنگ‌نوشته خرم‌آباد، مناره آجری، پل شکسته (پل شاپوری) و گرداب سنگی، نشان‌دهنده پیوستگی تاریخی آن با دیگر آثار این منطقه است.

این قلعه در منابع تاریخی با نام‌هایی چون دژ شاپورخواست، سابرخاست، قلعه خرم‌آباد و دوازده‌برجی شناخته شده است. نام «فلک‌الافلاک» (به معنای سپهر سپهران) از دوره قاجاریه برای آن رایج شد؛ نامی که احتمالاً به دوازده برج فلکی یا به استعاره‌ای از دست‌نیافتنی بودن بنا اشاره دارد.

قلعه فلک‌الافلاک در بالای تپه‌ای باستانی در مرکز شهر خرم‌آباد قرار دارد و از شرق و جنوب‌شرقی به رودخانه خرم‌رود، از غرب به خیابان امام خمینی و از شمال به خیابان فلک‌الافلاک محدود می‌شود.

این اثر در سال ۱۳۴۸ با شماره ثبت ۸۸۳ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و امروزه بخش‌هایی چون مردم‌شناسی، هنرهای سنتی و باستان‌شناسی را در خود جای داده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 کاخ مرمر (موزه هنر ایران) 

نمای بیرونی کاخ مرمر [تهران، ۱۳4x]

شماره مدرک: ۲۳۶۱۸۴۱

کاخ مرمر که ساخت آن از سال ۱۳۰۴ آغاز شد و بیش از یک دهه ادامه یافت، در دوره پهلوی اول و با طراحی لئون تادوسیان بنا شد. این بنا به دست معماران و استادکاران برجسته ایرانی با استفاده از سنگ‌های سبزرنگ مرمرینِ منقوش به گل‌وبته و نقوش گیاهی و جانوری ساخته شده و سنگ‌تراشی‌های نمای بیرونی آن یادآور هنر هخامنشی است.

موزه در دو طبقه با تالارهای متعدد، گزیده‌ای از تاریخ هنر ایران در اعصار مختلف را نمایش می‌دهد. در طبقه همکف، سه تالار نخست به معرفی آثار ایرانی پیش از تاریخ تا سده‌های اولیه اسلامی مانند سفالینه‌های منقوش، ابزار زندگی و ظروف اختصاص دارد و در تالاری دیگر، مجموعه‌ای از آثار فاخر هنر ایرانی ـ اسلامی در رشته‌های گوناگون ارائه شده است. در طبقه بالا نیز تالارهایی به نمایش نقاشی و نگارگری ایرانی، هنرهای بافته، خوشنویسی و کتاب‌آرایی با آثاری ممتاز اختصاص یافته است. تالار ورودی یا سرسرا، مجموعه‌ای کم‌نظیر از تزیینات داخلی بنا را در خود جای داده است. در بالای سرسرا، طاق گنبدی‌شکلی قرار دارد که طرح آن با الهام از گنبد مسجد شیخ لطف‌الله و به دست هنرمندانی چون حسین لرزاده، حسین کاشی‌تراش، اسماعیل خاک‌نگارمقدم و ابراهیم کاظم‌پور اجرا شده است. این گنبد همراه با تزیینات مقرنس گچی، کاشی‌کاری هفت‌رنگِ حاج محمود ارش‌نگار و طرح‌های حسین بهزاد تذهیب و منقوش شده است. 

دیوارهای شمالی و جنوبی سرسرا مزین به تابلوهایی از آلبرت هونمان با مضامینی از خطوط راه‌آهن و بندر (احتمالاً مربوط به پل ورسک و بندر خارک) و نیز تصویری از تخت جمشید و کاخ آپادانا است. همچنین بر دیواره‌های غربی و شرقی، دو نگاره روایی همراه با تذهیب اثر حسین طاهرزاده بهزاد در ارتفاع شش متری دیده می‌شود. این عمارت با مساحت سه‌ونیم هکتار و زیربنای ۲۸۷۰ مترمربع، در حد فاصل خیابان امام خمینی و جمهوری واقع شده است. این بنا پس از کاربری‌های مختلف، سرانجام با عنوان موزه هنر ایران به فعالیت خود ادامه داد و در ۳۰ خرداد ۱۳۵۷ با شماره ۱۶۰۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 عمارت خسروآباد 

عمارت خسروآباد [سنندج، ۱۳xx] 

 شماره مدرک: 35431-۲۵

عمارت خسروآباد در سال ۱۲۲۳ هجری قمری توسط امان الله‌خان اردلان والی کردستان در دوره قاجار بنا شد. نظریات گوناگونی در خصوص این بنای عظیم و مقر حکومتی کردستان وجود دارد به‌طوری‌که بعضی صاحبنظران قسمت شرقی بنا را که قصر نامیده می‌شود مربوط به دوران زندیه می‌دانند و توسعه و تکمیل آن را توسط امان ا... خان اردلان می‌دانند.

عمارت خسروآباد یکی از شاخص‌ترین بناهای استان کردستان است که به عنوان مقر حکومت والیان اردلان به ویژه خسرو اردلان در زمان قاجار مورد استفاده قرار می‌گرفت. عمارت دارای کتیبه‌ای است که اسم فتحعلی شاه قاجار و والی کردستان امان الله خان و تاریخ ۱۲۲۳ ه.ق بر روی آن حک شده است.

خسرو آباد را به این جهت خسرو آباد می‌گویند که امان الله خان اردلان پس از ساختن خسرو آباد و تکمیل آن را به نام فرزندش خسرو خان والی‌زاده خسرو آباد نامگذاری کرد.

این عمارت بزرگ دربرگیرندهٔ سردر و هشتی ورودی، عمارت سردر، قصر، اندرونی، حیاط، آشپزخانه، حمام، اصطبل، اندرونی شمال غربی، فضاهای ضلع جنوبی ساختمان سردر و فضاهای ضلع جنوبی قصر است که پیرامون یک حیاط مرکزی شکل گرفته‌اند. حیاط بزرگی که در مرکز حیاط آن حوض بزرگی به شکل چلیپا قرار دارد. در بخش شمالی حیاط نیز آب‌نمای کوچکی قرار دارد که در مقابل ساختمان ضلع شمالی شرقی حیاط که از آثار دوره پهلوی است، قرار دارد.

مهم‌ترین بخش عمارت خسروآباد، قصر است. ساختمان قصر ایوانی ستون‌دار با چهار ستون و دو ستون نمای آجری رو به شرق دارد. راه دسترسی این فضا از طریق هفده پله سنگی است.

مجموعه عمارت و باغ خسروآباد افزون بر دو بخش اصلی، یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون‌دار، باغ خسرو آباد نیز از اهمیت خاصی برخوردار بود. این باغ که به وسیله ۴ خیابان روبه‌رو و اطراف عمارت خسرو آباد عملاً به ۴ باغ خسرو آباد تبدیل شده بود و اطراف آن به‌وسیله ۴ خندق در طرفین باغ و کاخ خسرو آباد با انواع درختان مختلف احاطه شده جلوه خاصی را به این مجموعه داده است. در حال حاضر تنها درختان ۴ باغ و بخش‌هایی از ۴ خیابان آن باقی‌مانده است.

این عمارت که در بلوار خسرو آباد (شبلی) سنندج قرار دارد اکنون به عنوان کاخ موزه فعالیت دارد و با شماره ۱۴۹۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 مسجد سپهسالار (شهید مطهری)

نمایی از گنبد و چهار مناره مسجد سپهسالار [تهران، ۱۳2x]

شماره مدرک: ۳۱۷۶۳۲۴

مسجد- مدرسه‌ی سپهسالار (شهید مطهری) از آثار زیبا و عظیم معماری عصر قاجار در تهران است که احداث آن را میرزا حسین خان سپهسالار، صدراعظم وقت ناصرالدین­ شاه در سال ۱۲۹۶ ه.ق. آغاز نمود و بعد از مرگ وی، برادرش، یحیی خان مشیرالدوله کار را ادامه داد تا در نهایت در سال ۱۳۰۲ ه.ق به پایان رسید.

مسجد و مدرسه‌ی عالی سپهسالار در استحکام و وسعت فضا، منظره‌ و ساخت دلگشا اولین و بزرگ‌ترین مسجد و مدرسه‌ی عالی پایتخت به شمار می‌رود که بر اساس اصول مهندسی و معماری بنا شده و از هر نظر تابع الگوهای معماری سنتی ایرانی است.

 مهندس و طراح آن اولین مهندس و معمار تحصیل‌کرده‌ی ایرانی به نام میرزا مهدی خان شقاقی ملقب به ممتحن الدوله است. مرحوم سپهسالار در نقشه‌کشی و طرز معماری و وضع ساختمان این بنای بزرگ، شکل بنا و نقشه‌ی ابنیه‌ی شرقی اسلامی را در نظر داشته و به عقیده‌ی برخی از کارشناسان این بنا از نزدیک‌ترین تلفیق‌ها میان معماری مساجد استانبول است.

محوطه‌ی بنا بدواً به عمق ۱۷ متر حفر شده و شفته‌ریزی محکمی صورت گرفته است. بنای مسجد و مدرسه‌ی عالی در مجموع دارای ۸ مناره‌ی بلند است که بلندترین آن ۳۷ متر و کوتاه‌ترین آن ۲۵ متر ارتفاع دارد. امتداد نیم استوانه‌ای آن‌ها تا کف حیاط می‌رسد و ابتکاری منحصربه‌فرد را به نمایش درمی‌آورد. تمامی مناره‌ها از آجر ساخته شده و پوششی با کاشی‌کاری بسیار زیبا دارند.

 طبق نقشه‌ی بنا، بنا شش ورودی دارد. ورودی‌های بخش شمالی (که شامل سه ورودی بوده) به علت احداث کتابخانه‌ی مجلس، توسط مهندس سیحون در سال ۱۳۴۲ هـ. ش مسدود و ارتباط این قسمت از بنا با عمارت (باغ) بهارستان قطع شده است. ورودی جنوبی که هنگام ساخت بنا، در کوچه‌ای شش متری قرار داشته، سردری ساده دارد که به حیاط دارالشفاء گشوده می‌شود که اکنون این فضا به محلی برای پاسخگویی به سئوالات شرعی و دریافت وجوهات شرعیه تبدیل شده است. ورودی غربی مسجد و مدرسه‌ی عالی که درب اصلی بنا محسوب می‌شود دارای جلوخان و سردر عظیم و درب دو لَتی آهنی باشکوه بزرگی است که در حاشیه‌ی خیابان بهارستان (شهید مصطفی خمینی) واقع شده است. این فضا مسئولیت جذب و تقسیم و راهنمایی به فضای اصلی مسجد را بر عهده دارد و ورود و خروج مدرسه‌ی عالی نیز از همین فضا صورت می‌گرفته است. ورودی غربی جلوخان متناسب، دید مستقیم به داخل صحن (حیاط مرکزی) ندارد و به‌واسطه‌ی دالان متحدالشکل به داخل صحن مدرسه‌ی عالی راه می‌یابد. مجموعه‌ی بنای مدرسه‌ی عالی در قسمت شرقی نیز دری به خارج دارد که از در اصلی سمت غربی کوچک‌تر است و به در زنانه معروف بوده. ورودی شرقی دارای جلوخان هشتی خوش‌ترکیب و دالانی (راهرو) طولانی است که به گوشه‌ی شمال شرقی صحن مدرسه‌ی عالی باز می‌شود. طاقی هفت کاسه در هشتیِ ورودی شرقی واقع شده و کاسه‌ی وسط هفت کاسه‌ی دیگر در خود جای داده است که از شاهکارهای میرزا جعفرخان معمارباشی است.

 از ویژگی‌های مهم فضای مسجد و مدرسه‌ی عالی سپهسالار که در واقع یکی از برجسته‌ترین ابداعات معماری قاجاری نیز به شمار می‌رود، وجود مهتابی‌ها (تراس) و بهارخواب‌های وسیع در طبقه‌ی فوقانی است. هرچند این فضاها با ظرافت بسیار در مسجد سید اصفهان و مسجد سلطانی سمنان نیز یافت می‌شود، اما در مسجد و مدرسه‌ی عالی سپهسالار این فضاها در مقیاسی وسیع‌تر و با پیچیدگی‌هایی بیشتر طراحی شده است.

 این مجموعه از طرف شمال به کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، از سمت جنوب و شرق به خیابان سید رضی و از غرب به خیابان مصطفی خمینی محدود می‌گردد. میدان بهارستان نیز در ضلع شمال غرب آن قرار دارد.

این مجموعه که به صورت چهار ایوانی بنا شده و نقشه رایج در معماری دوره‌ی اسلامی به ویژه در ایران است پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز با نام مسجد آیت‌الله مطهری شناخته می‌شود.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 آسیاب آبی کهک

آسیاب آبی کهک[تهران، ۱۳xx]

شماره مدرک: ۹۵۱۸۵۰۰

آسیاب کهک، بنایی تاریخی متعلق به اوایل دوره قاجار است و دارای وقف‌نامه‌ای به سال ۱۲۶۰ هجری قمری است. بر این اساس، سازمان میراث فرهنگی زمان ساخت بنا را پیش از این تاریخ می‌داند، هرچند این احتمال نیز وجود دارد که بنا بلافاصله پس از ساخت وقف شده باشد.

این آسیاب از جمله معدود آسیاب‌های برجای‌مانده تهران است که تا سال ۱۳۷۸ (زمان تهیه گزارش ثبتی اثر) تمامی اجزای آن پابرجا بوده است. با توجه به شکل قوس‌های تیز داخلی، قدمت آن به‌طور تقریبی از سوی سازمان میراث فرهنگی به دوره‌های صفویه تا زندیه نسبت داده شده است.

 طبق وقف‌نامه، واقف آسیاب مهرنوش خانم، خواهر لطفعلی‌خان فراش‌باشی، بوده و تولیت آن بر عهده حاجی ملاحسین از علما قرار داشته است. در این سند، تمامی متعلقات از جمله چرخ، طویله و دیگر اجزای آسیاب وقف شده و درآمد آن صرف اطعام مساکین، سادات و غیرسادات و تعزیه‌داران سیدالشهداء می‌شده است.

این بنا با گسترش در راستای شمالی ـ جنوبی شکل گرفته و زمین آن از جبهه‌های شرق و جنوب آزاد و از دو جبهه دیگر به املاک مجاور متصل است. مصالح به‌کاررفته شامل سنگ، خشت، آجر، چوب، ملاط ساروج و کاهگل است. پوشش بخش‌های اصلی به‌صورت طاق تویزه با قوس جناغی تند و در اصطبل و اتاق‌های سرایداری به‌صورت سقف تخت با تیرچوبی اجرا شده و ورودی اصلی در جبهه جنوبی قرار دارد.

گفته می‌شود آسیاب آبی کهک تا سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی فعال بوده و پس از آن، فضای آن به محل سکونت نگهبانان تبدیل شده است. اجزای اصلی بنا تا سال ۱۳۷۸ شامل بارانداز (حیاط ورودی)، ساختمان اصلی و یک برج بوده است.

این اثر در منطقه ۲ شهرداری تهران، تقاطع بزرگراه یادگار امام و بلوار مرزداران، خیابان لادن، میان بوستان و انارستان (مجتمع مسکونی المهدی) واقع شده و در سال ۱۳۸۴ با شماره ۱۳۷۳۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 عمارت عشرت‌آباد

عمارت عشرت‌آباد [تهران، ۱۳xx]

 شماره مدرک: ۴۳۵-۲۵

عشرت‌آباد، باغی سلطنتی از دوره ناصرالدین‌شاه قاجار در سده سیزدهم هجری قمری بود که در شمال محدوده تهران آن زمان، نزدیک دروازه شمیران قرار داشت و ساخت آن در ۲۸ شوال ۱۲۹۱ آغاز شد.

متولی ساخت بناها و کاشت درختان باغ، محمدحسن‌خان صنیع‌الدوله (بعدها اعتمادالسلطنه) بود که در آن سال‌ها اداره باغ‌های سلطنتی را برعهده داشت. چهار پایه از درختان باغ نیز به دست ناصرالدین‌شاه کاشته شد.

شواهد نشان می‌دهد این باغ بیشتر کارکردی خصوصی داشته و نوعی اندرونی یا حرم‌خانه خارج از شهر به شمار می‌آمده و فعالیت‌های دیوانی و حکومتی در آن کمتر انجام می‌شده است.

این عمارت که با نام کلاه‌فرنگی عشرت‌آباد نیز شناخته می‌شود، منزل مهم شاه در مسیر رفت‌وآمد میان تهران و شمیران بود. در میان باغ، حوض، چشمه و فواره‌های متعددی قرار داشت و پیرامون حوض بزرگ، نزدیک به سی خانه کوچک دو اتاقه به شکل نیم‌دایره ساخته شده بود. ساختمان کلاه‌فرنگی به صورت برجی چهارطبقه ساخته شد که طبقه چهارم آن دارای پوشش شیروانی و طبقه سوم آن دارای شاه‌نشین با آینه‌کاری و مقرنس بود.

پس از سلطنت مظفرالدین‌شاه قاجار، عشرت‌آباد رونق گذشته خود را از دست داد و در دوران انقلاب مشروطه ایران، گاه به محل اقامت و زندان برخی چهره‌های سیاسی تبدیل شد. در دوره پهلوی نیز کاربری آن به پادگان ارتش تغییر یافت و بسیاری از بناهای باغ از میان رفت. در واقعه ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ نیز روح‌الله خمینی مدتی در همین پادگان زندانی بود. این مجموعه در تیر ۱۳۵۸ به پادگان ولیعصر (عج) تغییر نام داد.

محدوده امروزی این باغ در بخش مرکزی تهران، در شمال میدان سپاه (عشرت‌آباد) قرار دارد و از مجموعه تاریخی آن، تنها یک برج باقی مانده است.

عمارت عشرت‌آباد در سال ۱۳۴۶ با شماره ۶۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. 

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 عمارت  سلطنت‌آباد

برج سلطنت‌آباد [تهران، ۱۳xx]

شماره مدرک: ۹۵۱۸۷۴۶

سلطنت‌آباد، باغ و عمارتی ییلاقی در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار بود که ساخت عمارت آن در سال ۱۲۷۴ هجری قمری به دستور او آغاز شد و تکمیل آن تا سال ۱۳۰۵ هجری قمری ادامه یافت.

 سلطنت‌آباد از بزرگ‌ترین باغ‌های سلطنتی تهران در عهد قاجار بود و مجموعه‌ای از چندین عمارت و یک کلاه‌فرنگی را در بر می‌گرفت. دیواری از خشت پخته به طول حدود یک فرسنگ پیرامون آن کشیده شده بود و شش قراولخانه، عمارت آبدارخانه و آشپزخانه، برج ساعت، عمارت حوض‌خانه، ساختمان تکیه، تالار آینه و برج کبوترخانه از دیگر بناهای این مجموعه به شمار می‌رفتند.

در برخی عمارت‌ها، اتاق‌هایی برای نگهداری پروانه‌های خشک‌شده و گونه‌های مختلف پرندگان تاکسیدرمی‌شده وجود داشت. همچنین به دستور ناصرالدین‌شاه، در یکی از عمارت‌ها تصاویری از پرندگان و جانوران وحشی بر اساس کتاب‌های تاریخ طبیعی و در اندازه واقعی نقاشی شده بود و شاه آن را «موزه تاریخ طبیعی» می‌نامید.

در نقشه تهران و اطراف آن که در سال ۱۳۲۸ هجری قمری توسط مهندس بغایری ترسیم شد، روستای سلطنت‌آباد در شرق رستم‌آباد و میان اُزگُل در شمال و لویزان در جنوب نشان داده شده است.

 در دوره پهلوی، اراضی سلطنت‌آباد در اختیار ارتش قرار گرفت و اداره تسلیحات ارتش کارخانه‌ها، کارگاه‌های مهمات‌سازی و ساختمان‌های متعددی در اطراف عمارت‌های باقی‌مانده از دوره قاجار احداث کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این محله به پاسداران تغییر نام یافت.

از مجموعه بناهای کاخ سلطنت‌آباد، که شاهد رویدادهای مهم تاریخی از جمله محاکمه محمد مصدق پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بوده‌اند، امروزه تنها دو بنا برجای مانده است. این مجموعه در سال ۱۳۳۴ با شماره ۴۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 دانشگاه صنعتی شریف

نمای بیرونی ساختمان مجتهدی دانشگاه صنعتی آریامهر [تهران، ۱۳5x]

شماره مدرک: ۲۳۵۰۲۶۱

دانشگاه صنعتی شریف در سال ۱۳۴۴ با هدف تربیت و تأمین بخشی از نیروهای متخصص موردنیاز کشور در سطوح بالای علمی، به دست محمدعلی مجتهدی تأسیس شد.

این دانشگاه دارای ۱۳ دانشکده، ۵ پژوهشکده، ۲ مرکز تحقیقاتی فناوری‌های توانبخشی عصبی و هوشمند، ۵ مرکز آموزشی، پردیس مرکزی، پردیس بین‌المللی کیش، پردیس خودگردان و پردیس پژوهش و فناوری است. نام این دانشگاه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به یاد مجید شریف واقفی، از فارغ‌التحصیلان نخستین دوره مهندسی برق دانشگاه، انتخاب شد.

 دانشمندان و دانشگاهیان برجسته بین‌المللی در این دانشگاه حضور یافته و سخنرانی کرده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به جوزف تیلور و توماس شلینگ در سال ۱۳۸۶، برتون ریشتر در خرداد ۱۳۸۷، هیأتی از رؤسای دانشگاه‌های آمریکا از جمله دانشگاه‌های کرنل، کارنگی ملون، فلوریدا، مریلند، رایس و کالیفرنیا دیویس در سال ۱۳۸۷، همچنین کنستانتین نووسلف و سدریک ویلانی در سال ۱۳۹۴ اشاره کرد.

پردیس اصلی دانشگاه در تهران و در ضلع شمالی خیابان آزادی، در محله طرشت قرار دارد.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 زندان قصر (باغ موزه قصر)

نمایی از عمارت قصر قاجار در تهران [تهران، ۱۳xx]

شماره مدرک: ۳۱۳۶۳۳۵

شماره بازیابی: ۹۹۹/۲۵/۳۱۶۶

قصر قاجار در سال ۱۲۱۳ ه.ق در دورهٔ فتحعلی شاه در خارج از تهران آن زمان ساخته شد. این مجموعه دارای یک عمارت بزرگ شامل اندرونی و بیرونی، باغ و کلاه فرنگی بود که به قصر قجر یا تخت قجر معروف شد. در زمان ناصرالدین شاه در بنای قصر تغییراتی ایجاد شد اما در اواخر دوره کارایی اصلی خود را از دست داد.

در دوره پهلوی اول این مجموعه، محل مناسبی برای ایجاد زندان تشخیص داده شد و توسط نیکلا مارکف، معمار روسی، ساخته و در سال ۱۳۰۸ افتتاح شد.

 زندان قصر دارای ۱۹۲ اتاق برای محبوسان شامل ۹۶ اتاق جمعی و مابقی انفرادی بودند. علاوه بر آن در قسمت مریض خانه شش اتاق شش نفری و شش اتاق یک نفری برای زندانیان مریض ساخته شده بود و در مجموع گنجایش ۸۰۰ نفر محبوس را داشت.

زندانیان سیاسی معروفی در ادوار مختلف در این زندان اسیر شدند اما سرانجام در سال ۱۳۸۲ به دلیل حضور زندان در میانه شهر و بافت قدیمی و فرسوده آن، تصمیم به تعطیلی این زندان تاریخی گرفته شد و سرانجام با تصمیم شهرداری به باغ- موزه تبدیل شد.

زندان قصر (باغ موزه قصر) در بزرگراه شهید صیاد شیرازی، خیابان پلیس واقع شده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 فرودگاه بین‌المللی مهرآباد

فرودگاه مهرآباد [تهران، ۱۳4x] 

شماره مدرک: ۴۸۳۲۸۶۱

شماره بازیابی: ۲۶۴/۲۵/۹۶۵۸

پس از آنکه اراضی حسین‌آباد جزء مهریه عصمت‌الدوله (دختر ناصرالدین شاه) درآمد، این منطقه به مهرآباد شهرت یافت.

 در دوره پهلوی اول، آموزشگاه خلبانی مهرآباد آغاز به کار کرد. با شروع جنگ جهانی دوم و فروپاشیدن نیروی هوایی ارتش ایران در شهریور ۱۳۲۰ زمین‌های سخت آموزشگاه خلبانی جای خود را به دو باند که عمود برهم ساخته شده بودند، دادند. به تدریج آموزشگاه خلبانی مهرآباد به یک فرودگاه رسمی تغییر شکل پیدا کرد. پس از آن عملیات ساختمانی فرودگاه مهرآباد در سال ۱۳۲۶ توسط وزارت دارایی آغاز گشت. ولی پس از چندین وقفه سرانجام در مرداد سال ۱۳۳۷، افتتاح و به بهره‌برداری رسید و اولین هواپیمای جت ملخ‌دار شرکت واحد هواپیمایی ایران و پارس با هم به پرواز درآمدند.

 فرودگاه مهرآباد اکنون در میان بافت مسکونی متراکم محصور است و از این‌رو برای رفاه حال ساکنان اطراف فرودگاه، در حال حاضر تنها پروازهای داخلی و نظامی از آن صورت می‌گیرد. فرودگاه مهرآباد که دارای ۴ ترمینال است در نزدیکی میدان آزادی، خیابان معراج واقع شده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

 عمارت کلاه فرنگی (ساختمان بی‌سیم)

ساختمان بی‌سیم و اولین ساختمان رادیو در تهران [تهران، ۱۳xx] 

شماره مدرک: ۲۷۶۴۷۷۰

ساختمان بی‌سیم قصر یا کلاه فرنگی از جمله بناهای واقع در اراضی قصر قاجار است‌ که در سال ۱۳۰۶ به طور رسمی افتتاح شد.

کار رادیو در ابتدا مخابره پیام برای وزارت جنگ بود. ششم اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۵، بی‌سیم تهران با مخابره نخستین پیام از روسیه آغاز به کار کرد. بی‌سیم تهران با همه فرازها و فرودها فعالیتش را ادامه داد تا به اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۸ رسید. سرانجام چهارم اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۹ بود که نخستین ایستگاه رادیویی ایران در عمارت کلاه فرنگی افتتاح شد. طبقه اول ساختمان رادیو شامل یک اتاق انتظار و دستگاه‌های فرستنده و تقویت‌کننده و طبقه دوم از یک اتاق که با نصب پرده در سقف و دوبل کردن در ورودی و خروجی و سیمان کاری دیوارهای داخلی (شبیه استودیو) بود.

ساختمان گنبد دار کلاه فرنگی اگرچه به عنوان اولین ایستگاه فرستنده و ساختمان رادیو شهرت دارد، اما در واقع باید گفت که این بنا در زمره اولین ساختمان‌های مخابراتی بی‌‌سیم کشور هم به حساب می‌آید.

 بعد از انتقال ایستگاه رادیو به میدان ارگ، به جز موارد خاص و جزئی این ساختمان مورد استفاده چندانی قرار نگرفت و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با هدف حفظ هویت و بناهای ارزشمند مسئولان شرکت مخابرات به بازسازی و احیای این بنای تاریخی و ملی توجه نشان دادند و امروز این بنا به‌ عنوان وزارت فن‌آوری و اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 این اثر که در خیابان شریعتی نرسیده به سیدخندان مقابل خیابان شهید قندی، بین ساختمان‌های وزارت پست و تلگراف و تلفن و ساختمان مخابرات ایران قرار گرفته است در سال ۱۳۷۹ با شمارهٔ ثبت ۲۶۹۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

بقعه سر قبر آقا

بقعه سر قبر آقا [تهران، ۱۳xx] 

شماره مدرک: 14-51003

بقعه سر قبر آقا، بقعه‌ای با گنبدی سبز مربوط به دوره قاجار است که در سال [۱۲۷۱] ه.ق بنا شد.

 بقعه در واقع آرامگاه خاندان حاج میرزا ابوالقاسم، امام جمعه تهران در دوره قاجار است. پس از فوت حاج میرزا ابوالقاسم او را در عمارت و بقعه مجللی که فرزندش به عنوان آرامگاه خانوادگی ساخته بود دفن کردند. این محل چون دارای قبرستان‌های قدیمی بود به سر قبر آقا شهرت یافت تا از قبور دیگر متمایز باشد.

 در دوره پهلوی پس از تخریب بسیاری از بخش‌های اطراف گورستان در زمین‌های آن باغی عمومی برای تفریح اهالی ساختند بقعه سر قبر آقا نیز در میان این باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را باغ فردوس نامیدند.

 این بقعه سبز رنگ دارای آجرهای سه سانتی و کاشی‌های فیروزه‌ای و پنجره‌های چوبی است. ‌بنا داراى پلان مستطیل شکل است و روی سکویی به ارتفاع یک متر از سطح محوطه اطراف خود قرار گرفته که برای ورود به بقعه باید از ۱۰ پله سنگی نیز عبور کرد. کاشی‌کاری‌های این بقعه مربوط به دوره قاجار است و از استادکار آن اطلاعی در دست نیست اما سر در بنا به نام استاد حسین لرزاده ثبت شده است. ساختمان دارای چهار گلدسته به ارتفاع ۱۹ متر است. دور گنبد از ۷۲ لاله به نام ۷۲ تن تشکیل شده و روی در ورودی بقعه نام پنج تن آل عبا حک شده که به دوره قجری منسوب است.

 طرح کلی بقعه به شکل بناهای چهار ایوانی است و روی کتیبه دور گنبد نیز قسمتی از آیه ۳۵ سوره نور به‌دست استاد محمد و استاد علی‌اکبر کار شده است.

بقعه سر قبر آقا داخل بافت قدیمی تهران در ضلع جنوبی چهارراه مولوی و در انتهای خیابان شهید مصطفی خمینی واقع شده است.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

عمارت مسعودیه

درب ورودی ساختمان آموزش و پرورش (عمارت مسعودیه) [تهران، ۱۳4x] 

شماره مدرک: ۲۳۵۶۶۴۷

 شماره بازیابی: 998/25/1206

عمارت مسعودیه، از بناهای دورهٔ قاجار به دستور مسعود میرزا، ملقب به ظل‌السلطان در سال ۱۲۹۵ هجری قمری ساخته شد.

 بنای بسیاری از ساختمان‌های فرهنگی کشور در عمارت مسعودیه گذاشته شد. انجمن معارف در سال‌ ۱۳۰۴ در یکی از اتاق‌های این عمارت نخستین کتاب خانه رسمی کشور را که پایه اصلی و اولیه کتابخانه ملی بود تأسیس کرد. چند سال بعد نیز یکی دیگر از اتاق‌های آن به عتیقه‌های باستانی اختصاص یافت و در حقیقت نخستین موزه ایران در آن پایه‌گذاری شد. اشیای عتیقه در سال ۱۳۱۸ از این مکان به موزه ملی منتقل شد. همچنین در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۴۳ برای مدت کوتاهی به عنوان دانشکده افسری مورد استفاده قرار گرفت و در سال ۱۳۴۵ نیز با تفکیک وزارت آموزش و پرورش از فرهنگ و هنر، عمارت مسعودیه به وزارت آموزش و پرورش سپرده و نخستین وزارتخانه آموزش و پرورش در آنجا مستقر شد.

 عمارت مسعودیه با معماری ایرانی و اروپایی ساختار منحصر به فردی از فضاهای باز و بسته دارد. پس از عبور از سردر، وارد فضای هشتی می‌شوید که مهم‌ترین بخش در معماری ایرانی نام دارد. معماری این عمارت با تزیینات چوبی و گچ‌بری‌های هنرمندانه شناخته می‌شود. چوب در این مجموعه بیشتر به‌عنوان عنصری تزیینی در سقف‌های طبقات اول، درها و پنجره‌های ارسی به کار رفته است. ارسی‌های مزین به شیشه‌های رنگی و قاب‌های چوبی چنار و تبریزی، فضایی زیبا ایجاد کرده‌اند که از ویژگی‌های شاخص معماری قاجاری محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، گچ‌بری‌های عمارت مسعودیه در تهران در فضاهای داخلی و در نمای خارجی حضوری پررنگ دارد. در نمای بیرونی، قاب‌ها و حاشیه‌های گچ‌بری‌شده برخی سطوح را پوشانده‌اند، در حالی که در داخل عمارت به‌ویژه در زیرزمین مشیرالملکی، سقف‌ها و سرستون‌ها با نقش‌های برجسته و تزیینات برگ کنگری مزین شده‌ است.

عمارت مسعودیه در میدان بهارستان خیابان اکباتان واقع شده است و در سال ۱۳۷۷ به شماره ۲۱۹۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. 

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

کاخ دادگستری

ساختمان‌های وزرات دارایی و دادگستری در تهران [تهران، ۱۳4x] 

شماره مدرک: ۲۳۸۳۲۱۸

شماره بازیابی: 998/۲۵/1260

ساخت ساختمان کاخ دادگستری در دوره پهلوی توسط سید محسن صدر (صدرالاشراف) وزیر دادگستری کابینه محمود جم به مناقصه گذاشته شد و شرکت اشکودا از کشور چکسلواکی به‌عنوان پیمانکار، عملیات ساختمانی آن را از فروردین ۱۳۱۷ آغاز کرد اما با آغاز جنگ جهانی دوم ساخت بنا متوقف شد و در نهایت در سال ۱۳۲۵ افتتاح شد.

 گابریل گورکیان، معمار برجسته ارمنی، این بنا را با ۵۵۰ اتاق و سالن و هفت حیاط در سبک معماری نوکلاسیک طراحی کرد. مساحت این کاخ ۲۰هزار متر مربع و ارتفاع آن به ۲۷ متر می‌رسد و تمام پله‌های کاخ از سنگ مرمر است.

مجسمه‌های بانوی عدالت اثر ابوالحسن صدیقی و انوشیروان دادگر اثر غلامرضا رحیم‌زاده ارژنگ این ساختمان را تبدیل به یک اثر تاریخی کرده است.

کاخ دادگستری که در خیابان خیام واقع شده است در سال ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۴۶۱۴ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت.

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

برج آزادی

برج آزادی [تهران، ۱۳4x] 

شماره مدرک: ۲۵-۹۲۹

 در سال ۱۳۴۵، مسابقه طراحی یک نماد برای شناسایی ایران میان معماران ایرانی برگزار شد و در پایان، طرح، دانش‌آموخته دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، برای ساخت برگزیده شد. عملیات ساخت برج در ۱۱ آبان ۱۳۴۸ آغاز شد و پس از ۲۸ ماه، در ۲۴ مهر ۱۳۵۰ با نام «برج شهیاد» به بهره‌برداری رسید.

معماری برج آزادی تلفیقی از معماری دوران هخامنشی، ساسانی و دوره اسلامی است. این بنا دربرگیرندهٔ چهار طبقه، چهار آسانسور، دو راه پله و ۲۸۶ پلکان است. در محوطه زیرین برج چندین سالن نمایش، نگارخانه، کتابخانه، موزه و دیگر فضاهای کاربردی قرار دارد. امروزه گالری و سالن نمایش در این برج وجود دارد. طول این بنا ۶۳ متر، ارتفاع آن از سطح زمین ۴۵ و ارتفاع از کف موزه ۵ متر است. گفته می‌شود در ساخت این برج ۴۶ هزار قطعه سنگ بریده، پرداخت شده و به کار رفته‌است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برنامه پیشواز از امام خمینی در بازگشت از پاریس به تهران در این میدان انجام و نام آن نیز از میدان شهیاد به میدان آزادی تغییر کرد.

برج آزادی که در میانه میدان آزادی واقع شده است در سال ۱۳۵۳ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. 

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

کنیسه رفیع‌نیا

کنیسه رفیع‌نیا [تهران، ۱۳۸۴]

 شماره مدرک: ۱۲۶۶۵۴۶

کنیسه رفیع‌نیا به گفتهٔ منابع شفاهی در سال ۱۳۳۶ توسط عبدالرحمن رفیع‌نیا تأسیس شد.

 این کنیسه از جمله کنیسه‌هایی است که توسط خراسانی‌های مقیم مرکز و در رأس آن عبدالرحمن رفیع‌نیا ساخته شد. به همراه این کنیسه، دو کنیسه دیگر به اسامی خراسانی‌ها و نصرت نیز توسط این جمعیت ساخته شده بود.

کنیسه رفیع‌نیا در مقیاس کوچکی، در دو طبقه ساخته شده که طبقهٔ اول آن به عبادتگاه اختصاص یافته است. یک راه‌پله، مقدمهٔ ورود به این عبادتگاه محسوب می‌شود که بلافاصله پس از در ورودی ساختمان واقع شده است. موقعیت راه‌پله، امکان ارتباط نزدیک عبادتگاه با بیرون را فراهم می‌کند و آن را از دیگر قسمت‌های ساختمانی مجزا می‌کند.

فضای داخلی عبادتگاه، طبق الگوی معمول و سنتی آرایش یافته است که در آن جایگاه پیش‌نماز در میانه و جایگاه الواح در ضلع غربی قرار می‌گیرند. پیوستگی و وحدت فضای داخلی متناسب با یک عبادتگاه است و با توجه به اینکه این کنیسه جایگاه ویژهٔ بانوان ندارد، این وحدت در فضای داخلی با قدرت بیشتری نمود پیدا می‌کند.

کنیسه رفیع‌نیا در خیابان بزرگمهر، خیابان فریمان، بن‌بست ملک واقع شده است. 

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران

کلیسای نیکلای مقدس (ارتدکس روس)

کلیسای نیکلای مقدس [تهران، ۱۳۸۴]

شماره مدرک: ۱۶۱۷۶۷۲

بنای کلیسای نیکلای مقدس (ارتدکس روس) براساس منابع مکتوب و اسناد در سال ۱۹۴۴ شروع و در ۱۹۴۵ به پایان رسید.

گفته می‌شـود کـه عملیات ساخت کلیسا به سرپرستی و روحانیت فردی به نام آرخیما ندریت ویتالی و یرو ماناخ دولادمیر، با نقشهٔ مهندس نیکلای مارکف و تلاش او آغاز شد. همچنین از پنج نفر به اسامی گاستیلیدی، ماشورف، ایسایوان، پولاساتو و اتابکو در لوح سردر ورودی کلیسا به عنوان بانیان اصلی کلیسا نام برده شده است. این کلیسا به نام نیکلای مقدس، یکی از قدیسان یونانی که به باور مومنان به این آیین صاحب معجزاتی است، نامیده می‌شود.

کلیسای نیکلای مقدس و دیگر بناهای وابسته به آن در مقیاس بزرگی ساخته شده‌اند. علاوه بر عبادتگاه، یک کتابخانه، ساختمان اداری، سالن پذیرایی و محل سکونت نگهبان به همراه یک مرکز خیریه (سرای سالمندان) در محوطهٔ این کلیسا احداث گردیده است.

کلیسای نیکلای مقدس یا ارتدکس روس با سبک خاص خود، بسیار شبیه به کلیساهای کشور روسیه است. به طور مثال شرقی - غربی بودن این کلیسـا از خصوصیات عبادتگاه‌های روسی به شمار می‌آید. همچنین شکل کلیسـا، نمایی از صلیب ارتدکس با سبک خاص خود را به نمایش می‌گذارد. این صلیب دو ستاره دارد که هر دو با هشت گوش، نماد تعلق مسیح به نسل داوود است.

کلیسای نیکلای مقدس که در خیابان شهید مفتح، بعد از خیابان طالقانی واقع شده است در سال ۱۳۸۳ به شماره ۱۱۲۱۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. 

 #گشت_و_گذار_در_تاریخ_ایران #نسل_کشی_فرهنگی #خسارات_جنگی #سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران