مصاحبه با دکتر محمدحسین جزیره ای

ـ آقای دکتر، مهم ترین طرحهای تحقیقاتی که در زمینه جنگل در گذشته و امروز در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی مطرح هست را برای ما نام ببرید. 

ـ عرض کنم که اولین دستگاه تحقیقاتی را در سال های 1328 و 1329 در خود بنگاه جنگل ها تأسیس کردند. آن وقت یک اداره بررسی های جنگل و یک اداره بررسی های مرتع وجود داشت. البته می شد کارهایی در حد امکانات موجود از لحاظ پرسنلی و اعتباری انجام داد. بعدها که وزارت منابع طبیعی در ایران تشکیل شد، اولین پایه گذاری گسترده و صحیح در آن موقع شد و یک مؤسسه ای در وزارت منابع طبیعی آن وقت (دهه چهل) به نام مؤسسه تحقیقات منابع طبیعی به وجود آمد که مدتی هم فعال بود و بعد از انحلال این وزارتخانه، این مؤسسه تبدیل شد به مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع که هنوز هم به همین نام فعال است. بعد از انقلاب هم، چه از لحاظ نیروی انسانی، چه از لحاظ اعتباری و چه از لحاظ دامنه کار، خیلی گسترش پیدا کرد. فعالیت های سودمندی هم انجام داده، ولی هنوز ما چه در اجرائیات، چه در تحقیقات و چه در آموزش از آن حد ایده آل در مقایسه با کشورهای پیشرفته، به علل گوناگون عقب هستیم که بایستی جبران بکنیم.

البته در زمینه تحقیقات، یک قسمت هم در دانشگاه ها انجام می شود، یعنی دانشکده های منابع طبیعی یا دانشکده های کشاورزی که رشته جنگل را در خودشان دارند. آنها هم فعالیت هایی کرده اند که نتیجه آن را به صورت نشریات جداگانه یا به صورت مقالاتی در نشریات تحقیقی چاپ می کنند. ولی بعد از انقلاب یک مقدار کار تحقیقی در قالب طرح های پایان نامه تحصیلی دانشجویان عملی شده. مقدار زیادی کار تحقیقی به این صورت انجام گرفته یا در قسمت دکترایشان کارهای تحقیقی در مملکت شده، ولی مسئله مهم این است که ما تحقیق را برای چی می خواهیم؟ برای این می خواهیم که در اجرائیات، کار را براساس آن یافته های تحقیقی انجام بدهیم. منتها بین دستگاه های اجرایی و دستگاه های تحقیقی چه دانشگاهی و چه مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، چه تحقیقاتی که دیگران غیر از اینها در خارج جداگانه انجام می دهند، هماهنگی وجود ندارد که مجموعه اینها بیاید در دستگاه های اجرایی و بر آن اساس یافته های تحقیقی کار انجام بدهد. البته فعالیت هایی شده که از این صورت دربیاید ولی خوب هنوز هم کار بایستی صورت بگیرد که بین دستگاه اجرایی و تحقیقی هماهنگی بیشتری صورت بگیرد.

ـ مهم ترین طرح های تحقیقاتی که به اجرا درآمده کدام ها هستند؟

ـ طرح های تحقیقاتی خیلی متنوع هستند و هر کدام اهمیت خاص خودشان را دارند. مثلاً فرض بفرمائید که اگر ما یک تحقیقی راجع به یک چوبی می کنیم، این به طور غیرمستقیم در کارهای جنگلداری ما تأثیرگذار هست، یا اگر یک تحقیقی در مورد یک روش جنگل شناسی یا جنگلداری می کنیم، اینها تأثیرگذار هستد. نمی توانم اسم تحقیق خاصی را ببرم، ولی موضوعاً می توانم بگویم که هر کدام از اینها ارزش خاص خودشان را دارند. حتی در مورد صنایع چوب که تحقیق می شود، اینها می تواند برای کار ما سودمند واقع بشود. به عنوان مثال، به شما عرض بکنم که ما یک درختی در جنگل های شمال ایران داریم به نام «درخت ممرز» که ما مدت ها فکر می کردیم که این یک درخت پیش پا افتاده است و ارزش چندانی ندارد و بعد توصیه می کردیم که اگر می خواهند ذغال تهیه کنند، از این درخت تهیه کنند. بعد یواش یواش که کارهای تحقیقی روی این صورت گرفت، معلوم شد که نه، ما می توانیم برای تراورس راه آهن (چوبهایی که زیر ریل گذاشته می شود) به راحتی از این چوب استفاده بکنیم. این بود که به جای ذغال سوزی آوردیم این را به مصرف بهتر رساندیم. بعدها که ما تحقیقات بیشتری روی این چوب در داخل و خارج مملکت کردیم و نمونه هایی از چوب اینجا را به خارج فرستادیم، معلوم شد که در حال حاضر یکی از بهترین چوب هایی که ما می توانیم به مصرف کاغذ سازی برسانیم، همین چوب درخت ممرز هست.

ملاحظه می کنید که ما بر اثر تحقیق توانستیم مصرف را به حد بالاتری ارتقاء بدهیم. از ذغال سوزی به مصرف کاغذسازی درآوردیم. همینطور نمونه های دیگر یا روی تکنیک های دیگر و از این جهت ما مدام داریم سطح مصرف چوب یا روش های جنگلداری خودمان را ارتقاء می دهیم. هر نتیجه ای که می گیریم، در دستگاه اجرایی می بریم که از آن استفاده کنیم. [قطع کلام]

فرض بفرمائید که ما تا مدت ها محصولی به نام نوتخته در ایران نداشتیم. این محصول در خارج تولید می شد و بعد هم ما از این محصولاتی که به مملکت وارد می کردیم، یواش یواش دستگاه هایی چه در بخش عمومی یا دولتی و چه در بخش خصوصی پیدا شدند که این کار را انجام بدهند. تحقیقاتی که صورت گرفت، درباره اینکه ما از خرده چوب که به وسیله چسب و در نتیجه فشار گرم به صورت تخته در می آوردیم، این محصول را با چه نوع چوب، با چه نسبتی و با چه نوع چسبی به کار ببریم که بهترین محصول باشد. ملاحظه می کنید که برای چوبهایی که بی مصرف بود هم یک مصرفی پیدا شد و در اثر تحقیق معلوم شد که به چه ترتیبی اینها را با همدیگر امتزاج بدهیم که بشود یک محصول مناسبی به دست آورد.

 شماره ردیف مصاحبه: 270

مصاحبه کننده: پیمانه صالحی