مصاحبه با دکتر یحیی یثربی

مرحوم علامه طباطبایی روی هر کس اثر می گذاشت. آدمی بود بی غل و غش و آدم در تمام زندگیش صفا و صمیمیت را می دید. الان اگر بخواهم از علامه چهره ای تصور کنم، با اینکه حداقل یک دورة هفت، هشت، نه ماه درسی پای درسش می نشستیم و تعداد بیش از تقریباً بیست نفر نبود [قطع مصاحبه].

بله، چهره ای که من بخواهم از مرحوم علامه در خلوت خودم [به] یاد [بیاورم]، با اینکه عرض کردم یک مدت پای درسش بودیم، چهره درسی او نیست. چهره بارز و آن چهره ایست که من می دیدم از حرم به طرف صفائیه، از آن کوچه های پشت خیابان اصلی حرم، در آنجا یک کاسه ماست در یک دستش و یک سنگک هم در یک دستش [بود] و با یک حالت خاصی راه می رفت که الان در نظر من مجسم هست. یک آدمی بود زاهد، فقیر و زندگی فقیرانه ای داشت. برخلاف حالا که این همه کتابها فروش می رود و های و هوی و فلان و غیره، ایشان [ناتمام]. همان آدمی که المیزان را چاپ کرده بود [دارالکتاب الاسلامیه]، آخوندی، آن زمان می گفتند که خیلی ناراحت است که المیزان مرا ورشکست کرده و از هر جلدی، دو هزار تا یا هزار تا می زد و روی دستش می ماند. این قدر به فروش نمی رفت. ده تا طلبه، صد تا طلبه یک دوره المیزان می خریدند، صد تا هم کتابخانه می خریده و می شد دویست تا، ولی الان تعداد کتابخانه ها زیاد شده، خریدن کتاب و ... [هم زیاد شده]، ولی باز هم مؤلف چیزی گیرش نمی آید. بنابراین، مرحوم علامه زندگی خیلی فقیرانه ای داشت و فاضل و عالم و اهل علم و ... هم بود و اثر می گذاشت. یک نکته ای هست که در عرفان می گویند؛ ساقی، مرشد است و تعلمیات مرشد، باده است و شراب. همیشه می گویند، آن که در بزم روی آدم اثر می گذارد، ساقی است و شراب زیاد مهم نیست. اگر ساقی، ساقی خوبی نباشد و دل نبرد، از آن شراب چیزی عاید آدم نمی شود. ظاهراً فروغ بسطامی می گوید

مگر از دهان ساقی مددی رسد و گرنه                           کس از این شراب باقی نرسد به هیچ مستی

در عرفان این تمثیلی است برای شیخ و تعلیماتش. تعلیمات شراب است و شیخ ساقی. اگر خود شیخ صفا و جمالی نداشته باشد، آدم از تعلیماتش سود نمی برد و این به صورت یک مثل در میان مشایخ درآمده و اگر تشبیه کنیم، به صورت یک حدیثی از مشایخ نقل می شود: من لا ینفعک لحظه لاینفعک لفظه (کسی که دیدارش تو را تحت تاثیر قرار ندهد، گفتارش در تو اثر نخواهد کرد.) دیدار که سودمند نباشد، گفتار سودمند [نمی شود.] مرحوم علامه از کسانی بود که دیدارش بیش از گفتارش اثر داشت و لذا بعد از رحلتش، من از زبان شاگردانش (من خودم را در آن حد نمی دانم) و از کسانی که جداً از او استفاده کرده بودند و تحت تاثیر آن ساقی شیرین قرار گرفتند، چند بیت گفته ام که برای شما می خوانم. چند جا هم که خوشم آمده، این شعر را خواندم و در یکی، دو جا هم چاپ شده، ولی بد نیست که در این نوار هم بماند. من با توجه به همین نکتة ساقی و باده، در مرگ علامه این چند بیت را گفته بودم:

میهمـان بــزم او بـودیـم دوش                 چشم سـاقی در کمیــن عقـل و هوش

                                                                                                                                                              حشمتی بالاتر از کاووس و جـم

 شماره ردیف مصاحبه: 598

 مصاحبه کننده: فاطمه نورایی نژاد