نمایشگاه مجازی اسناد به مناسبت 16 مهرماه صدمین زادروز ایرج افشار
ایرج افشار در ۱۶ مهر ۱۳۰۴ در تهران و در خانوادهای یزدی و فرهنگدوست زاده شد. پدرش، محمود افشار یزدی، از شخصیتهای فرهنگی و ایراندوست زمان خود بود. افشار تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدرسههای زرتشتیان، شاهپور و فیروز بهرام در تجریش و تهران گذراند و در سال ۱۳۲۸ از دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران در رشتۀ قضایی فارغالتحصیل شد.
او از ۱۹سالگی در ادارۀ امور مجلۀ «آینده» به پدرش یاری میرساند و نخستین تجربههای انتشار نشریه فرهنگی را از همین راه به دست آورد. پس از پایان تحصیلات دانشگاهی مدتی کارآموز وکالت بود و سپس به دادگستری رفت؛ اما با توجه به تعیین محل مأموریتش در خارج از تهران، از قضاوت و وکالت کناره گرفت و به تدریس روی آورد. در سال ۱۳۲۹ در دبیرستانهای تهران به تدریس پرداخت و در ۱۳۳۰ با کمک محسن صبا، به دانشگاه تهران منتقل شد و در کتابخانۀ دانشکدۀ حقوق، بزرگترین کتابخانۀ دانشکدهای ایران در آن سالها، به کتابداری پرداخت.
افشار در سال ۱۳۳۳، همزمان با همکاری با کتابخانۀ ملی ایران، نخستین دفتر کتابهای ایران را منتشر کرد. در عرصۀ مطبوعات نیز بسیار فعال بود. در سال ۱۳۳۱ با همکاری محمدتقی دانشپژوه، عباس زریاب خویی، منوچهر ستوده و مصطفی مقربی، مجلۀ« فرهنگ ایرانزمین» را بنیان گذاشت. همچنین بین سالهای ۱۳۳۳ تا ۱۳۳۵ سردبیری ماهنامۀ ادبی «سخن» را بر عهده داشت، از ۱۳۳۴ تا ۱۳۴۰ مدیر مجلۀ کتابهای ماه بود و از ۱۳۳۹ تا ۱۳۶۲ به همراه محمدتقی دانشپژوه سردبیری نشریۀ« نسخههای خطی» را بر عهده داشت.
از سال ۱۳۳۵، افشار قائممقام بنگاه ترجمه و نشر کتاب شد. در همان سال برای شرکت در دورۀ آموزشی یونسکو به فرانسه رفت و با مبانی نوین کتابداری و کتابشناسی آشنا شد. او تا سال ۱۳۴۲ در زمینههای گوناگون فعالیت کرد: تدریس فن کتابداری در دانشسرای عالی، تأسیس باشگاه کتاب، مدیریت کوتاهمدت کتابخانۀ ملی و آغاز ساماندهی نسخههای خطی و چاپی، مدیریت مرکز تحقیقات کتابشناسی دانشگاه تهران و فعالیتهای مشابه.
در سال ۱۳۴۳ مدیریت انتشارات دانشگاه تهران و سال بعد ریاست کتابخانۀ مرکزی دانشگاه به او سپرده شد. در ۱۳۴۸ نیز به گروه تاریخ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران دعوت شد و حدود ده سال دروس اسناد تاریخی و تاریخ محلی ایران را تدریس کرد. او همچنین استاد درس شناخت نسخههای خطی در رشتۀ کتابداری دانشگاه تهران بود.
افشار در همین دوران با برگزاری کنگرههای تحقیقات ایرانی، عضویت در انجمنهای علمی و انتشار متون و فهرستنامهها، نقشی برجسته در گسترش ایرانشناسی و کتابشناسی داشت. علاقههای پژوهشی او تاریخ قاجار، تاریخ یزد، رجالشناسی، نسخهشناسی و کتابشناسی را در بر میگرفت.
پس از بازنشستگی، مرحلهای تازه از زندگی علمی ایرج افشار آغاز شد. انتشار دوبارۀ مجلۀ «آینده»، مدیریت انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و نگارش مقالات و یادداشتهای متعدد در زمینۀ ایرانشناسی، نسخهشناسی و تاریخ فرهنگی ایران از جمله فعالیتهای او در این دوره بود.
ایرج افشار همچنین عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و مشاور دانشنامۀ ایران بود. آثار متنوع و گستردۀ او در ایرانشناسی، کتابشناسی و تاریخ فرهنگی همچنان از منابع مهم پژوهشی به شمار میآید.
ایرج افشار سرانجام در ۱۸ اسفند ۱۳۸۹ در تهران دار فانی را وداع گفت و پیکرش در مقبرۀ خانوادگی به خاک سپرده شد.
ادارهکل خدمات آرشیوی(ادارة ارتباطات ارشیوی) به مناسبت 16 مهر زادروز ایرج افشار، ایرانشناس بزرگ و کتابشناس برجسته، نمایشگاه مجازی شامل 21 عنوان، در برگیرندة 37 برگ سند را آمادهسازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقمندان کرده است.
منبع:
ادارهکل خدمات آرشیوی(اداره ارتباطات ارشیوی) به مناسبت 16 مهر زادروز ایرج افشار، ایرانشناس بزرگ و کتابشناس برجسته، نمایشگاه مجازی شامل 21 عنوان، در برگیرنده 37 برگ سند را آمادهسازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقمندان کرده است.
منبع:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/266498
