گروه پژوهشی منابع اسلام‌شناسی و ایران‌شناسی و نسخ خطی

معرفی گروه

یکی از وظایف کتابخانه‌های ملی در تمامی کشورها، گردآوری، سازماندهی، پژوهش، ذخیره و بازیابی اطلاعات از مجموعه آثاری است که درباره آن کشور منتشر شده و وجه ملی دارند. 

طبق بند 2 ماده 3 اساسنامه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ج.ا.ا.، این مرکز به عنوان متولی حفاظت از میراث مکتوب و غیرمکتوب کشور در حوزه ایران و اسلام و انقلاب اسلامی، علاوه بر جمع‌آوری و نگه‌داری از منابع تولید شده (اعم از تألیف و ترجمه و جز آن) در داخل و خارج کشور، به زبان‌های مختلف، وظیفه اطلاع‌رسانی و تسهیل راه‌های دستیابی به دانش و اطلاعات منابع را نیز بر عهده دارد. 

یکی از گروه‌های پژوهشی سازمان که در راستای تحقق این اهداف و کمک به پژوهشگران در انجام تحقیقات بنیادی، و نیز انجام پژوهش‌های کاربردی و ملی در حوزه مطالعات ایرانی و اسلامی و تولید آثار پژوهشی در این حوزه ایفای نقش می‌کند، گروه پژوهش‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی از گروه‌های زیرمجموعه اداره‌کل پژوهش کتابداری و آموزش است که در میانه دهه 1380 تأسیس و از آن زمان تا کنون به فعالیت در حوزه‌های مورد اشاره مشغول است. 

اولویت های پژوهشی گروه

بعضی از مهم‌ترین اولویت‌های پژوهشی این گروه عبارتند از: 

• فلسفه و مبانی نظری ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• بررسی جریان‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• مرزهای سیاسی و ایران‌شناسی فرهنگی 

• تدوین خط‌مشی مکتوب مجموعه‌سازی منابع (چاپی و الکترونیکی) ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• آسیب‌شناسی فرآیندهای مجموعه‌سازی منابع (چاپی و الکترونیکی) ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• معرفی منابع کتابی منتشره در دنیا در سه حوزه ایران، اسلام و انقلاب اسلامی 

• معرفی منابع غیرکتابی (اعم از عکس، پایان‌نامه، نقشه و مانند آن) در سه حوزه ایران و اسلام و انقلاب اسلامی 

• معرفی ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان 

• معرفی مراکز ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی دنیا 

موضوعات پژوهشی پیشنهادی

بعضی از موضوعات پژوهشی پیشنهادی در حوزه‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی به شرح زیر است: 

• تاریخ و تحولات شرق‌شناسی 

• فلسفه، مبانی نظری و چارچوب‌های مفهومی ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• تحلیل تاریخ جریان‌ها و مکاتب ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی از آغاز تا کنون 

• ایران‌شناسی: ایران پیش از اسلام، ایران پس از اسلام 

• مقایسه فعالیت‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی در کشورهای مختلف 

• ترجمه،‌ تصحیح، تحقیق و پژوهش درباره سفرنامه‌های مربوط به ایران  

• نقش زبان فارسی و میزان تأثیرآن در فعالیت‌های ایران‌شناسی 

• معرفی و نقد و تحلیل دیدگاه‌ها و آثار ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان خارجی و فعالان حوزه مطالعات انقلاب اسلامی (از دو منظر ایران‌شناسی و کتابداری) 

• تحلیل محتوای پایان‌نامه‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی دنیا 

• بررسی تاریخی و تطبیقی مراکز ایران‌شناسی در جهان 

• ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی در آینه اسناد 

• مکاتب شرق‌شناسی در جهان 

• نقد و بررسی آثار مستشرقان در مورد ایران و اسلام 

• ایران فرهنگی در کشورهای مختلف جهان 

• جریان‌شناسی در مباحث ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• تأثیر حوادث دهه‌های اخیر خاورمیانه بر مقوله‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• ایران‌هراسی و اسلام‌هراسی 

• تأثیر مسائل سیاسی، جغرافیایی، و فرهنگی در فعالیت‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی با رویکردی بر وظایف سازمان اسناد و کتابخانه ملی ج.ا.ا. و آسیب‌شناسی وضعیت کنونی 

• جریان‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• بررسی تطبیقی موضوعات ایران‌شناسی در مقاطع ایران باستان، ایران پس از اسلام تا دوران صفویه، ایران عصر صفوی تا پیروزی انقلاب اسلامی و پس از آن 

• تهیه و تدوین کتاب‌شناسی سلسله‌های تاریخی در قلمرو زبان فارسی، نظیر هند، اوراسیا، افغانستان و پاکستان 

• تهیه و تدوین کتاب‌شناسی موضوعات ایران‌شناسی در کشورهای بالتیک، کشورهای اسکاندیناوی، جهان عرب، هلند، آلمان، فرانسه، لهستان، ایتالیا، ژاپن، چین، آمریکا 

• بررسی آثار تصویری، عکاسی و عکاسان (داخلی و خارجی) دوران پهلوی اول، پهلوی دوم، دوران انقلاب اسلامی ایران 

• آسیب‌شناسی و تأثیر رخدادهای اخیر خاورمیانه بر آثار نفیس مکتوب و غیرمکتوب تمدن‌های کهن منطقه 

• مجموعه تصاویر مربوط به ایران (اعم از تصویر، عکس، نقاشی، نقشه، و مانند آن) در بایگانی‌های خارج از کشور در مقاطع مختلف 

• بررسی تطبیقی زبان‌های ایرانی (از منظر جامعه‌شناسی زبان و زبان‌شناسی اجتماعی، مردم‌شناسی زبان، و مقوله زبان و فرهنگ) 

• موانع تجزیه‌ فرهنگی از منظر زبان‌شناسی 

• بررسی تطبیقی و تاریخی زن مسلمان در آینه‌ آثار مرجع مسلمانان 

• بررسی تطبیقی مطالعات قرآنی 

• تحلیل محتوای متون با ارزش قدیم و جدید ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی خارجی در زمینه‌های مختلف 

• بررسی و تحلیل محتوای نشریات معتبر ایران‌شناسی داخلی و خارجی (از منظر ایران‌شناسی و کتابداری) 

• فرهنگ، عقاید، اساطیر، آداب و رسوم، تمدن، هنر، ادیان، و زبان‌های ایران در متون سفرنامه‌ای 

• بررسی مطالعات ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی در آثار دایره المعارفی و دانش‌نامه‌ای (دایره المعارف اسلام، دانش‌نامه ایرانیکا و ...) 

وظایف گروه

• تشکیل بانک‌های اطلاعاتی منابع کتابی و غیرکتابی در حوزه‌های ایران، اسلام و انقلاب اسلامی (از طریق شناسایی منابع کتابی و غیرکتابی (مقاله، پایان نامه، نقشه، و عکس، و مانند آن)، تولید شده در داخل یا خارج از کشور و تدوین یا معرفی منابع مرجع مانند واژه‌نامه، اصطلاح‌نامه، دانش‌نامه، دایره المعارف، سال‌شمار، روزشمار، چکیده‌نامه، نمایه، کتاب‌شناسی، فهرستگان و ...) 

• معرفی و چکیده‌نویسی منابع اعم از مقاله‌ها، کتاب‌ها، و پایان‌نامه‌های موجود در کتابخانه ملی جهت تسهیل تحقیقات پژوهشگران 

• معرفی منابع موجود در سایر کتابخانه‌های داخل و خارج مرتبط با حوزه‌های ایران، اسلام و انقلاب اسلامی 

• شناسایی و معرفی منابع ارزشمند در حوزه‌های ایران و اسلام منتشر شده در داخل و خارج از کشور 

• تشکیل بانک اطلاعاتی مراکز مهم ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی جهان 

• شناسایی و معرفی مراکز داخلی و خارجی فعال در حوزه‌های ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی و انقلاب اسلامی و برقراری ارتباط با مراکز ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی داخل و خارج از کشور با هدف تبادل اطلاعات و انجام پژوهش‌های مشترک 

• تشکیل بانک اطلاعاتی شخصیت‌های ایران‌شناس و اسلام‌شناس دنیا 

• شناسایی و معرفی پژوهشگران داخلی و خارجی فعال در حوزه‌های ایران‌شناسی، اسلام‌شناسی و انقلاب اسلامی 

• برقراری ارتباط با پژوهشگران و متخصصان ایران‌شناس و اسلام‌شناس با رویکرد همکاری‌های پژوهشی 

• مشارکت و همکاری در انجام طرح‌ها و پروژه‌های مشترک ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی با مشارکت محققان داخلی و خارجی 

• پیشنهاد و اجرای طرح‌ها و پروژه‌های پژوهشی در حوزه‌های ایران، اسلام و انقلاب اسلامی 

• همکاری در تدوین و نشر نشریات تخصصی در زمینه‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• تدوین دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های تخصصی 

• برگزاری نشست‌های علمی و تخصصی 

• برگزاری کارگاه‌های عملی 

• برگزاری همایش‌های ملی و بین المللی در حوزه‌های ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی 

• برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی با هدف معرفی فرهنگ و تمدن ایران و اسلام 

طرح‌های پژوهشی

فهرست طرح‌های پژوهشی گروه ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی از سال 1390

نمایشگاه‌ها

برگزاری نمایشگاه یکی از راه های معرفی هر چه بهتر و موثرتر، فرهنگ و تمدن ایران و اسلام  به محققان و علاقه مندان خواهد بود. تا کنون چندین نمایشگاه توسط گروه پژوهش های اسلام شناسی و ایران شناسی برگزار گردیده است

• فلز نگاره های قرآنی (آذر1394)

• گذری بر سفرنامه های اروپاییان درباره ایران در دوره ایلخانان تا پایان زندیه (بهمن 1394)     

• جلوه هایی از محرم در منابع قاجاری (آذر 1395)

• تولد یک انقلاب: انقلاب اسلامی در آینه رسانه‌های غیر ایرانی (بهمن 1399)

• گزیده ای از آثار انقلاب اسلامی در آینه مطالعات ایرانشناسی در غرب (1979-2020م.) (بهمن 1399)

• مناظری از شهرهای ایران در سفرنامه های اروپاییان در دوره صفویه و زندیه (اسفند 1399)

نشست های گروه پژوهش های اسلام شناسی و ایران شناسی

 نشست های اسلام‌شناسی ایران‌شناسی: عمدتا در سه حوزه ایران، اسلام و انقلاب اسلامی و با موضوعات متنوع و در قالب سخنرانی، میزگرد، رونمایی از کتاب، نقد کتاب، و گاهی به همراه پخش فیلم علمی و مستند و مانند آن برگزار می شود.  از سال 1391 تا کنون نشست های علمی و متعددی در این سه حوزه برگزار شده است. که آغازگر آنها با نشست های علمی مرتبط با پنجاهمین سال آغاز نهضت امام خمینی (س) بوده است. به عنوان نمونه شش نشست علمی در سال 1391؛ چهار نشست علمی در سال 1392؛ شانزده نشست علمی در سال 1393؛ هجده نشست علمی در سال 1394 و سیزده نشست علمی و تخصصی در سال 1395 با موضوعات مختلف علمی و فرهنگی برگزار شده است.

 کارگاه های علمی اسلام‌شناسی ایران‌شناسی: این گروه در راستای ارتقای سطح دانش و آکاهی پرسنل و پژوهشگران، تا کنون چندین کارگاه  تخصصی در داخل و یا خارج از سازمان برگزار کرده است. 

تماس با ما

پژوهشگران می توانند در صورت تمایل با ارائه پوروپوزال طرح تحقیقاتی خود در هر یک از حوزه های ایران، اسلام و انقلاب اسلامی با گروه پژوهش های اسلام شناسی و ایران شناسی سازمان همکاری نمایند.

بدیهی است که تصویب و اجرائی شدن طرح ها منوط به رای نهائی شورای پژوهشی سازمان خواهد بود.

تلفن تماس: 81622296-021