منابع غیر کتابی

معرفی منابع غیر کتابی کتابخانه ملی ایران یکی از مهم ترین مجموعه منابع موجود در این مرکز فرهنگی هستند. منابع این بخش شامل دسته ای از مواد و اطلاعاتی هستند که در شکل ها و قالب های متنوعی غیر از کتاب و نشریه دیده می شود. مصوبه براساس مصوبه واسپاری آثار غیر مکتوب، مصوب جلسه 441 مورخ 1378/2/21 شورای عالی انقلاب فرهنگی، کلیه تولید کنندگان دولتی و غیردولتی آثار غیرمکتوب موظفند دو نسخه از آثار تولیدی خود را به کتابخانه ملی تحویل دهند و شماره ثبت دریافت نمایند بنابراین تعدادی از اسناد از این طریق گردآوری می شود. آثار حمایت شده مطابق این مصوبه عبارت است از: کاست صوتی، کاست ویدیویی، لوح فشرده، تابلو نقاشی، تندیس، پوستر، کارت پستال، عکس، نقشه جغرافیایی، نقشه معماری و ساختمان، نقشه قالی و گلیم، بروشور، تقویم، مدل لباس، طرح و غیره و هر اثر مبتکرانه دیگری که از ترکیب چند اثر از اثرهای نام برده پدید آمده باشد.

تعریف منابع غیرکتابی و طبقه‌بندی آنها

منابع غیرکتابی دسته ای از مواد و محمل های اطلاعاتی هستند که در شکل ها و قالب های متنوعی غیر از کتاب و نشریه دیده می شوند. این منابع شامل آثاری هستند که طیف وسیعی از اطلاعات را دربرمی گیرند. برای مثال از متون تخصصی و پژوهشی مانند طرح های پژوهشی و پایان نامه ها  گرفته تا وسایل کمک آموزشی و بازی ها و سرگرمی های کودکان. همچنین منابع غیرکتابی در شکل ها و محمل های متنوعی از مواد سمعی بصری، جغرافیایی، گرافیکی و سه بعدی دیده می شوند.

منابع غیرکتابی را می توان با در نظر گرفتن ویژگی ها یا معیارهای خاص طبقه‌بندی کرد. در کتابخانه ملی ایران انواع مواد اطلاعاتی که در شکل کتاب، مجله، روزنامه و نسخه های خطی نباشند با عنوان «منابع غیرکتابی»، شناخته شده و به گروه های مختلفی طبقه‌بندی می شوند. در این طبقه‌بندی استاندارد یونی مارک نیز مدنظر قرار گرفته است.

منابع الکترونیکی

منابع الکترونیکی از لحاظ نوع دسترسی به دو دسته منابع قابل «دسترسی مستقیم» و منابع قابل «دسترسی از راه دور» تقسیم می شوند.

منابع قابل «دسترسی مستقیم» شامل منابع الکترونیکی است که در یک حامل فیزیکی مانند دیسک های رایانه ای و یا دیسک های فشرده نوری مقیم هستند و کاربر برای استفاده، آن را در رایانه یا ریزرایانه قرار می دهد.

منابع جغرافیایی

منابع جغرافیایی موادی هستند که کلا یا جزئا شامل نقشه زمین یا هر عنصر زمینی در هر مقیاس باشند. 

منابع چاپی

گروهی از مواد که بوسیله فرایند چاپ تهیه می ­شوند. منابع چاپ شده به جز کتاب ها و پیایندها در این گروه قرار می گیرند. بارزترین مشخصه منابع این گروه این است که اطلاعات را اغلب در قالب نوشتار و متن ارائه می کنند.

منابع چندرسانه ای (مجموعه ها)

اثری که از چند نوع رسانه تشکیل شده باشد به طوری که نتوان یکی را رسانه اصلی و عمده فرض کرد.

مثل کتابی که با نوار صدا، نوار تصویر، اسلاید و میکروفیش های مختلف همراه است. این مجموعه ها معمولاً برای مقاصد آموزشی به کار می روند.

منابع سه بعدی

منابع سه بعدی گروهی از رسانه های بصری محسوب می شوند که دارای طول، عرض و ارتفاع هستند.

منابع شنیداری

منابع شنیداری شامل نوار، صفحه یا هر وسیله دیگری که ارتعاشات صدا به وسیله ماشین یا وسایل الکتریکی روی آن ضبط شده باشد به نحوی که مجددا قابل شنیدن باشد.

در استاندارد یونی مارک این منابع در دو گروه موسیقیایی و غیر موسیقیایی جای می گیرند.

منابع گرافیکی

منابع گرافیکی تصاویر مات دوبعدی هستند که برای نمایش غیرمتحرک به کار می روند.

میکروفرم‌ها

میکروفرم ها ریزشده مواد چاپی یا گرافیکی هستند به نحوی که به طور عادی با چشم غیر مسلح و بدون وسایل بزرگنمایی قابل استفاده نیستند.

منابع ویدئویی و پروژکتوری

 مواد دیداری با صدا یا بدون صدا که به وسیله تلویزیون و نمایش روی پرده یا دیگر وسایل، مشاهده می شوند.

نمونه‌هایی از منابع غیر کتابی موجود در بخش اطلاع رسانی