به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در آستانه برگزاری هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی با شعار «میراث دیروز، اندیشه امروز»، سید محمد عمادی حائری، عضو هیئت علمی بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی (دانشنامه جهان اسلام)، در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، به تبیین جایگاه میراث مکتوب در فرهنگ و هویت ایرانی پرداخت.

وی با مقایسه میراث مکتوب با آثار شاخص معماری و باستانی ایران، تصریح کرد: «همان‌گونه که بناهایی چون تیسفون، تخت جمشید، گنبد قابوس، مسجد شیخ لطف‌الله و پل خواجو شناسنامه فرهنگ و تمدن ایران‌اند، میراث مکتوب نیز شناسنامه دانش، فکر و فرهنگ ماست.» به گفته او، ملتی که نتواند این میراث را بشناسد و بشناساند، در عمل از هویت مستند و تاریخی خود محروم خواهد شد.

عمادی حائری با تأکید بر نقش متون کهن در علوم انسانی افزود: «اگرچه متون کهن در برخی علوم محض و کاربردی، بیشتر از منظر تاریخ علم اهمیت دارند، اما در حوزه‌هایی چون ادبیات، فلسفه و دین همچنان منابع اصلی و زنده به شمار می‌روند.» وی میراث مکتوب را نه‌فقط سرمایه‌ای علمی، بلکه پشتوانه‌ای هویتی دانست که پاسداشت آن، نشانه عقلانیت فرهنگی در جهان معاصر است.

این پژوهشگر در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت توجه به میراث مکتوب در کشور، نقش دانشوران و پژوهشگران را تعیین‌کننده ارزیابی کرد و گفت: «با وجود فراز و فرودهای اقتصادی و سیاسی، این پژوهشگران بوده‌اند که با تصحیح، پژوهش و انتشار متون کهن، این میراث را حفظ و به نسل امروز منتقل کرده‌اند.» به اعتقاد او، فرهنگ بیش از هر چیز با کیفیت حفظ می‌شود، نه با کمیت.

عمادی حائری نقش دانشگاه‌ها را در تداوم این جریان بسیار مهم دانست و با اشاره به سنت دانشگاهی مطالعات متون کهن در ایران، تأکید کرد: «جریان تصحیح و پژوهش متون کهن، ریشه‌ای عمیق در دانشگاه دارد و با وجود دوره‌هایی از ضعف، هیچ‌گاه از میان نرفته است.» وی همچنین نسبت به آینده این حوزه، با توجه به حضور نسل جدیدی از استادان و پژوهشگران، ابراز امیدواری کرد.

او در بخش دیگری از این گفت‌وگو، به چالش‌های دسترسی پژوهشگران به نسخ خطی در کتابخانه‌ها اشاره کرد و گفت: «کیفیت خدمات‌رسانی در این حوزه، بیش از آنکه تابع سیاست‌های کلان باشد، به نگرش مدیران هر مجموعه وابسته است و هنوز به یک فرهنگ معیار و یکپارچه تبدیل نشده است.»

این عضو هیئت علمی بنیاد دائرة‌المعارف اسلامی، در ارزیابی ضرورت تأسیس نهادهایی مانند «بنیاد نسخه‌های خطی ایران»، با نگاهی انتقادی تصریح کرد: «آنچه میراث مکتوب به آن نیاز دارد، ایجاد نهادهای جدید نیست، بلکه تقویت مؤسسات علمی فعال، موقوفات مردمی و بخش خصوصیِ مسئولیت‌پذیر است که سابقه‌ای موفق در فرهنگ ایران دارند.»

وی همچنین مقابله با «چاپ‌های بازاری متون» را نتیجه ارتقای آگاهی مخاطبان دانست و گفت: «با افزایش سطح دانش جامعه، این‌گونه چاپ‌ها به‌طور طبیعی از چرخه مصرف فرهنگی حذف می‌شوند؛ روندی که نشانه بلوغ فرهنگی مخاطبان است.»

عمادی حائری در پایان، نقش آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی را در ترویج توجه عمومی و تخصصی به میراث مکتوب مثبت ارزیابی کرد و افزود: «این آیین با معرفی و تقدیر از فعالان این حوزه، می‌تواند به تقویت انگیزه پژوهشگران و گسترش مطالعات میراث‌پژوهی در کشور کمک کند.»