به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، هم‌زمان با انتشار کتاب «سیاست، دیوان‌سالاری و تولید اسناد از سقوط اصفهان تا آغاز عصر ناصری» از سوی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در گفت‌وگویی با محیا شعیبی عمرانی، مؤلف این اثر، به بررسی رویکردها و یافته‌های پژوهشی آن پرداخته است. این کتاب یکی از کم‌منبع‌ترین و در عین حال پرتلاطم‌ترین دوره‌های تاریخ اداری ایران را موضوع مطالعه قرار داده است.

شعیبی در این گفت‌وگو با نقد تعبیر «دوران سکوت» برای سال‌های پس از سقوط صفویه، تأکید می‌کند که نظام اداری ایران در این مقطع به‌طور کامل فرو نپاشیده، بلکه در نتیجه بی‌ثباتی‌های سیاسی، کوچک‌تر و کم‌کارکردتر شده و اداره امور بیش از گذشته بر شیوه‌های شفاهی استوار بوده است. به گفته او، حذف تشریفات و ساختارهای پرزرق‌وبرق دیوانی به معنای توقف عملکرد اداری نبوده و بخش دیوان‌سالاری، هرچند محدود، همچنان به فعالیت خود ادامه داده است.

وی نابودی بایگانی‌ها و حذف یا مهاجرت خاندان‌های دیوان‌سالار را از پیامدهای مهم این دوره می‌داند؛ روندی که به از میان رفتن بخش قابل توجهی از حافظه سازمانی انجامیده و نوعی گسست در انتقال تجربه‌های اداری و تاریخی ایجاد کرده است. این گسست امروز نیز شناخت این مقطع را برای پژوهشگران دشوار می‌سازد.

در این گفت‌وگو همچنین به چارچوب تحلیلی کتاب اشاره می‌شود که بر اساس آن، دوره‌های افشاریه، زندیه و آغاز قاجار در چرخه‌هایی کوتاه‌مدت از شکل‌گیری، تثبیت و تضعیف قدرت بررسی شده‌اند. بر مبنای این الگو، میزان گسترش دیوان‌سالاری و تولید اسناد، رابطه‌ای مستقیم با درجه ثبات سیاسی داشته و در دوره‌های تثبیت قدرت، ساختار اداری مجال بازسازی و گسترش یافته است.

کتاب «سیاست، دیوان‌سالاری و تولید اسناد از سقوط اصفهان تا آغاز عصر ناصری» که به‌تازگی توسط انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر شده، بر پایه رساله دکتری نویسنده تدوین شده و با اتکا به اسناد پراکنده آرشیوی، منشآت اداری و منابع کمتر شناخته‌شده، کوشیده است تصویری مستند از تداوم و تحول نظام اداری ایران در شرایط بحران تاریخی ارائه دهد.

متن کامل این گفت و گو را می توانید در وب سایت خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) از اینجا مطالعه کنید.