به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، اداره ارتباطات آرشیوی اداره‌کل خدمات آرشیوی، هم‌زمان با فرارسیدن ماه محرم، نمایشگاه مجازی «محرم به روایت اسناد آرشیو ملی ایران» را آماده کرده و در وبگاه سازمان در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است.

اسناد این نمایشگاه، وجوه گوناگون برگزاری آیین‌های محرم را در دوره‌های تاریخی بازتاب می‌دهند؛ از وقف املاک، منابع آب برای تأمین هزینه‌های تعزیه‌داری تا مکاتبات اداری، اعلامیه‌ها و گزارش‌های نهادهای دولتی درباره برگزاری، نظارت یا ایجاد محدودیت برای مجالس عزاداری.

آیین‌های سوگواری امام حسین(ع) و یاران ایشان از سنت‌های دیرپای جامعه ایران به شمار می‌رود که از دوره آل‌بویه تاکنون استمرار یافته است. این مراسم در عصر قاجار گسترش چشمگیری یافت و مساجد، تکایا، بازارها و میدان‌های شهری به محل برگزاری مجالس روضه‌خوانی، تعزیه و حرکت دسته‌های عزاداری تبدیل شدند. تکیه دولت نیز در دوره ناصری به‌عنوان رسمی‌ترین تکیه پایتخت، نقش مهمی در رونق تعزیه‌خوانی و آیین‌های سوگواری ایفا کرد.

در دوره رضاشاه، سیاست حکومت در قبال این آیین‌ها به‌تدریج تغییر کرد و برگزاری مجالس روضه‌خوانی، حرکت دسته‌های عزاداری و فعالیت تکایا با محدودیت‌هایی مواجه شد. اسناد اداری و انتظامی باقی‌مانده از این دوره، نحوه صدور مجوز، نظارت شهربانی و اقدامات نهادهای محلی برای کنترل مراسم محرم را نشان می‌دهند.

با تبعید رضاشاه و کاهش محدودیت‌های اعمال‌شده بر شعائر مذهبی، هیئت‌های عزاداری، دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی و مجالس روضه‌خوانی بار دیگر فعالیت خود را از سر گرفتند. این مجالس در دهه‌های بعد، افزون بر کارکرد دینی و فرهنگی، به عرصه‌ای برای آگاهی‌بخشی سیاسی و حضور اجتماعی مردم تبدیل شدند.

پیوند فرهنگ عاشورا با نهضت اسلامی نیز بخش دیگری از روایت تاریخی این نمایشگاه را شکل می‌دهد. آغاز نهضت امام خمینی(ره) در محرم سال ۱۳۴۲، قیام ۱۵ خرداد و برگزاری راهپیمایی‌های گسترده تاسوعا، عاشورا و اربعین در سال ۱۳۵۷، جایگاه ماه محرم را در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب اسلامی برجسته ساخت.

اعلامیه امام خمینی(ره) خطاب به وعاظ، گویندگان دینی و هیئت‌های مذهبی در اردیبهشت 1342، پیام ایشان به ملت ایران به مناسبت فرارسیدن ماه محرم 1398 قمری، گزارش رئیس شهربانی شهرضا درباره کنترل مراسم عزاداری خرداد 1343 شمسی، مخالفت رئیس اداره فرهنگ اصفهان با برگزاری روضه‌خوانی در دبستان دولتی مبارکه در سال 1321، گزارش کفیل حکومت داراب از سخنرانی خارج از موضوع و سیاسی شیخ محمدحسین پس از بازگشت از تهران در تیر 1311 و اعلان کفیل نظمیه بنادر جنوب برای حفظ نظم در ایام محرم 1306 شمسی، از جمله اسناد معرفی‌شده در این نمایشگاه است.

در بخش دیگری از نمایشگاه، وقف‌نامه مولود خانم صبیه مرحوم آقا مهدی فیوزنی مبنی بر وقف پنج نهر آب و زمین از قنات و مزرعه ده‌شیب ملکی متصرفی خود واقع در روستای فیوزن برای هزینه­ های تعزیه‌­داری حضرت سیدالشهدا (ع) در حسینیه همان روستا؛ 14 ربیع ­الثانی 1340قمری ارائه شده است.

نمایشگاه مجازی «محرم به روایت اسناد آرشیو ملی ایران» از این طریق این پیوند قابل مشاهده است.