تهیه کننده:
نشست تخصصی « علل و فرایند مخالفت روحانیت با مصوبه اصلاح قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال 1341»
اولین نشست از سلسله نشست های تخصصی پنجاهمین سال آغاز نهضت امام خمینی (ره) با عنوان « علل و فرایند مخالفت روحانیت با مصوبه اصلاح قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال 1341» با سخنرانی دکتر محمد حسن رجبی، محقق و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران در تاریخ 91/7/29 برپا گردید.
در ابتدا دکتر مرادی نیا ،رییس مرکز پژوهش های ایران شناسی و اسلام شناسی به طور مختصر به حوادث تاریخی ایران که از سال 1341 با تصویب لایحه جدید انجمن های ایالتی و ولایتی و تقابل روحانیت و سلطنت آغاز گردید و به جریانات انقلاب اسلامی و جایگزینی رژیم سلطنتی با جمهوری اسلامی ختم شد اشاره کرد و هدف از برگزاری این نشست ها که با پنجاهمین سال آغاز نهضت امام خمینی (ره) مصادف شده است را بازخوانی و بیان علل و ریشه های آغاز نهضت امام خمینی و ناگفته هایی از حوادث آن دوران و تحلیل حوادث آن روزها دانست که با حضور اندیشمندان و صاحبنظران در فضایی علمی برگزار می گردد.
سپس دکتر محمد حسن رجبی با اشاره به تاریخ سیاسی معاصر ایران و جهان اسلام، مسلمانان را قوی ترین قوم در برابر ورود استعمار به کشورهای اسلامی دانست و متذکر شد که در این کشورها با کم شدن امید مردم نسبت به دولت ها، زمینه برای حضور علما به عنوان رهبران و پرچمداران مبارزه با استعمار مهیا گردید که نقش موثر علما و روحانیون در برهه های مختلف دوران جنگ های جهانی، مشروطه و مانند آن به ویژه نقش امام خمینی در تحولات بعد از رضا شاه مؤید خوبی بر این مطلب می باشد. وی در ادامه به نقش امام خمینی (ره) در متقاعد کردن آیت الله بروجردی برای استقرار در شهر قم و تبدیل آن شهر به قطب مرجعیت شیعه و مبارزه با برنامه های استعماری آمریکا اشاره کرد.
وی با اشاره به حضور استعمارگران آمریکایی بعد از جنگ جهانی به عنوان فاتحان جنگ در ایران اظهار کرد: دکترین آمریکا در قبال نفوذ کمونیسم در کشورهای وابسته و توسعه نیافته، ایجاد دیکتاتوری های نظامی و جلوگیری از کمونیسم بود و به همین دلیل اصلاحات از بالا را در کشورهایی که احتمال انقلاب و تشکیل نهضت های آزادی بخش در آن ها وجود داشت، شروع کرد.
دکتر رجبی دولت آمریکا را مسبب برقراری دموکراسی پارلمانی و اصلاحات اداری و اقتصادی توسط دولت امینی بیان کرد و ادامه داد: اصلاحات ارضی با توجه به انقلاب های چین در اولویت برنامه های امینی بود.
لذا در انتخابات سال شصت میلادی در امریکا، شعار برقراری آزادی های سیاسی و اصلاحات سیاسی و اقتصادی از جمله شعارهایی بود که حزب دموکرات امریکا به نمایندگی «کندی» مطرح می کرد و رژیم شاه هم با گمان روی کار آمدن دموکرات ها، پیشاپیش اصلاحاتی را آغاز کرد که تصویب لایحه" تحدید مالکیت ها" در مجلس و پی گیری قانون "از کجا آورده ای" جهت مبارزه با فساد اداری و مالی را در پی داشت که البته تنها در حد شعار باقی ماند.
وی تصویب لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی را راهی برای نفوذ بهائیت به قدرت و سیاست کشور توصیف کرد و افزود: حذف سوگند به قرآن کریم و دادن حق رای به زنان از جمله مواردی بود که طی آن نفوذ بیش از پیش بهائیت در قدرت و دوستی ایران با اسرائیل را تقویت می کرد.
این مورخ تاریخ معاصر ایران، تشخیص حضرت امام خمینی (ره) را در خطر نفوذ بهائیت از طریق این لایحه بسیار هوشمندانه دانست و ادامه داد: لغو این لایحه نه تنها پاتکی به رژیم بود، بلکه موضع ایشان در روحانیت را نشان داد و موجب پرچمداری حضرت امام در حرکت های بعدی شد.
امام(ره) به خوبی دریافته بود که با جایگزینی سوگند به کتاب مقدس به جای قرآن، فرصتی برای فعال شدن و حضور فرقه هائی مانند بهائیت ایجاد می شد لذا در جلسات متعدد این مساله را با دیگر علمای کشور در میان گذاشت و آنها نیز مخالفت های خود را به روش های گوناگون بیان کردند تا جایی که با پیگیری ها و تلاش های مکرر ایشان لغو این لایحه در هیئت دولت عملی و در جراید به طور رسمی اعلام شد و این چنین بعد از دو ماه، قائله انجمن های ایالتی و ولایتی با پیروزی علما و مردم پایان یافت و این ماجرا مشخص کرد که هیچکدام از مخالفتهایی که از سال 1339 با رژیم پهلوی و از سوی طیفهایی مانند جبهه ملی و یا سوسیالیستها صورت گرفته بود، توان بسیج مردمی را علیه این رژیم نداشتند، اما حضرت امام و سایر مراجع به خوبی به نقشه های نهفته رژیم واقف بوده و قدرت به میدان کشیدن عموم مردم را داشتند و همچنین مرز بین تجدد مورد ادعای رژیم و اتهام مخالفت با تمدن که به علما زده می شد تبیین گردید. این حرکت سرآغاز حرکت های جدیدی شد که به قیام 15 خرداد 1342 و در ادامه به انقلاب اسلامی ایران منجر شد.
این محقق در ادامه به کاستی منابع درباره تاریخنگاری انقلاب اشاره کرد و گفت: متاسفانه در آن دوران تاریخنگاران وقایع و حوادث را ثبت نکردهاند و تنها مرحوم پدرم (حجتالاسلام علی دوانی) اعلامیهها، نامهها و سخنرانیهای امام (ره) را در آذر ماه سال 1341 جمعآوری و در دی ماه همان سال منتشر کرد. این کتاب پس از مدت کوتاهی توسط ساواک توقیف و جمع شد و تنها چند نسخه از آن باقی ماند و بعدها به مجموعه 10 جلدی «نهضت روحانیت در ایران» تبدیل شد. اما مورخان ما نیز به این دوره کمتر توجه داشتهاند. وی این کتاب را به عنوان بی نظیرترین وقایع نگاری ها در کوران وقایع تصویب و لغو قانون انجمن های ایالتی و ولایتی، نام برد که مجموعه ای از اسناد، اعلامیه ها و بیانیه ها مربوط به آن دوران است.
