نشست تخصصی «جنبش ترجمه در آستانه انقلاب اسلامی دهه های چهل و پنجاه شمسی»

نشست تخصصی با عنوان «جنبش ترجمه در آستانه انقلاب اسلامی دهه های چهل و پنجاه شمسی» با سخنرانی دکتر سعید طاووسی در تاریخ 93/11/19 برگزار شد.

وی در ابتدای سخن به این نکته اشاره کرد که در دهه 40 بخشی از جامعه روحانییت به نوعی برای مقابله با این نهضت و فراهم کردن منابع تخصصی در حوزه کشور داری دینی اقدام به ترجمه متون دینی کردند. نهضت ترجمه ای که در دهه 30 و 40 در حوزه ترجمه متون دینی در ایران رواج پیدا کرد به نوعی در واکنش به نهضت ترجمه متون چپ بود. در این مقطع تاریخی بسامد ترجمه و انتشار متون چپ در ایران بسیار بالا است و بخشی از جامعه روحانییت به نوعی برای مقابله با این نهضت و فراهم کردن منابع تخصصی در حوزه کشور داری دینی اقدام به ترجمه متون دینی کردند. بخش عمده این آثار توسط پژوهشگران دینی مصری تالیف شده اند. اگر به آثاری که در آن مقطع تاریخی ترجمه شده اند نگاه کنید متوجه می شوید که در آن دوره هیچ انسجامی میان جامعه روحانیت نبوده است و برای ترجمه آثاری وجود نداشته و گاه پیش آمده که به طور همزمان یک اثر با چند ترجمه روانه بازار کتاب شده است.

وی افزود:  نهضت ترجمه متون دینی در دهه 40 در واقع زمینه ای را فراهم کرد که خوراک فکری برای جامعه روحانیت فراهم شود. تا پیش از آن جامعه روحانیت در مجالس خود بیشتر پیرامون کلیات دین سخن می گفتند و کمتر پیش می آمد که درباره موضوعاتی دینی که جنبه کشورداری داشته باشد سخن بگویند. در واقع جنبش ترجمه متون دینی؛ شرایطی را به مرور فراهم کرد که در کشور ایران حکومت دینی شیعی استقرار پیدا کند. حکومتی که در رأس آن روحانیت جای دارد.

او در ادامه با اشاره به خدمات آیت الله سید علی خامنه ای و خانواده او برای ترجمه و تألیف کتاب های ارزشمند در حوزه دین گفت:آیت الله خامنه ای شخصیت چند وجه ای و قابل تأملی دارند. ایشان آثار بسیار ارزشمندی ترجمه و تالیف کرده اند که برخی از این آثار از دهه 40 تاکنون تجدید چاپ نشده اند. امیدوارم که شرایطی فراهم شود تا قدر آثار ارزشمندی که تالیف و ترجمه کرده اند دانسته شود.

دکتر طاووسی با اشاره به شیوه ترجمه آثارتوسط آیت آلله خامنه ای گفت: آیت الله خامنه ای برخلاف بسیاری از مترجمان که معتقدند یک اثر باید عین به عین ترجمه شود، چنین دیدگاهی ندارند و شیوه ایشان در ترجمه به این شکل است که تنها بخش هایی از اثر را ضرورت دارد ترجمه می کنند و بخشی هایی از کتاب را نیز تالیف می کنند. در واقع شیوه کار ایشان ترجمه و تالیف به صورت همزمان است.

او یاد آور شد: سیدهادی خامنه ای نیز یکی از مترجمان ارزشمند نهضت ترجمه دینی در ایران است. تاکنون سه بار کتاب خاطرات او در قالب گفت وگو گردآوری شده است، اما هنوز منتشر نشده است.

دکتر طاووسی ادامه داد: ترجمه متون دینی پس از 15 خرداد 1342 در ایران رواج پیدا کرد و از جمله مترجمان برجسته این آثار می توان به سید احمد طیبی شبستری، سید هادی خسروی، اسدالله مبشری، سید علی خامنه ای، محمد خامنه ای ، هادی خامنه ای، محمد علی خلیلی و ... اشاره کرد. برخی از آثاری که در این مقطع تاریخی ترجمه شده اند بسیار ضعیف و بی کیفیت هستند و اگربا دانش امروزی به این آثار نگاه کنیم ترجمه برخی از این آثار، ارزشمند نبوده اند. البته باید به این نکته هم توجه داشت که بسیاری از کتاب هایی که در این مقطع تاریخی به فارسی ترجمه شده اند در آن ها غلبه فکر فلسفی با تفکرات سلفی و اخوانی بوده است.

دکتر طاوسی ادامه داد: یکی از افرادی که در ایران آثارش بارها ترجمه و منتشر شده است، سید قطب است. سید قطب یکی ازاندیشمندان عرب است که امروزه اندیشه های او آبشخور گروه های  اسلام گرای افراطی است. او در سال 1345 توسط جمال عبدالناصر اعدام می شود و در آثار او تاکیدی آشکار بر سلفی گری و شیعه ستیزی است. البته او در آثارش کمتر ازحدیث استفاده می کند و در کتاب« فی ظلال القرآن کریم» به وضوح شیعه ستیزی را مطرح می کند.

وی افزود: به نظر سیدهادی خامنه ای در آن مقطع تاریخی درک درستی از سید قطب نداشتیم و او را در ادامه فکری سیدجمال الدین اسدآبادی می دانستیم.

در پایان این نشست دکتر طاوسی به پرسش های حاضران پاسخ داد.