پنجمین و آخرین جلسه از سلسله نشست‌های تخصصی «سندپژوهی از منظری دیگر» روز ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ با موضوع «عکس به مثابه سند» و ارایه نفیسه باقری  نویسنده و پژوهشگر تاریخ و هنر در سازمان اسناد و کتابخانه ملی منطقه مرکزی کشور (اصفهان) برگزار شد.

 در این نشست، ابعاد اسنادی عکس‌های تاریخی و نقش آنها در بازسازی تاریخ اجتماعی ایران، با تمرکز بر آثار ارنست هولتسر ـ عکاس آلمانی دوره قاجار ـ مورد بررسی قرار گرفت. هولتسر یک مهندس آلمانی بود که برای نظارت بر خطوط تلگراف به اصفهان آمد. او با دوربین شخصی خود، صدها عکس از زندگی روزمره، معماری، آداب و رسوم مردم اصفهان و دیگر شهرها مانند تهران و کاشان ثبت کرد. عکسهای او به دلیل تمرکز بر ثبت زندگی طبقات مختلف مردم معمولی، منبعی منحصربه‌فرد برای مطالعات تاریخی و اجتماعی محسوب می شوند.

باقری در این نشست تأکید کرد که عکس‌های هولتسر نه تنها به عنوان اسناد بصری، بلکه به عنوان ابزاری برای تاریخ‌نگاری انتقادی قابل بررسی هستند. به گفته او، هولتسر با ثبت جزئیاتی مانند پوشش زنان، معماری بومی، مراسم مذهبی و...، تصویری از تحولات فرهنگی ایران در آستانه ورود به دوره مدرن را ارائه می‌دهد. باقری خطرنشان کرد که عکس‌های هولتسر نه تنها سند تاریخی، بلکه بخشی از حافظه تصویری ایران است؛ تصاویری که با ثبت زندگی روزمره، امکان گفتگوی بین نسلی و بازاندیشی درباره هویت فرهنگی را فراهم می‌کنند. در بخش دیگری از نشست، باقری در بیان چالشهای استناد به عکس در مطالعات تاریخی و اسنادی، به خطر کلیشه‌سازی و تفسیرهای احساسی از عکس‌ها اشاره کرد. 

او نمونه¬هایی از عکس‌های هولتسر را بررسی کرد که گاه با رویکرد شرق-شناسانه همسو بوده‌اند. درعین‌حال تأکید کرد که با تحلیل نشانه‌شناختی و توجه به بافت تاریخی، می‌توان از این تصاویر برای درک لایه‌های پنهان ایران عصر قاجار استفاده کرد. به عنوان مثال، عکس‌های او از زنان بختیاری یا زرتشتیان یزد، تنوع فرهنگی ایران آن دوره را آشکار می‌سازد.