دومین نشست از مجموعه نشستهای «سندپژوهی از منظری دیگر» با عنوان «فیلم به مثابه سند»
این نشست در عصرگاه روز 14 اردیبهشتماه، به مناسبت هفته اسناد ملی و میراث مکتوب در مدیریت اسناد و کتابخانه منطقه مرکزی کشور (اصفهان) و با حضور جمعی از پژوهشگران، اسنادپژوهان و دیگر علاقهمندان برگزار شد.
پس از اکران فیلم مستند «طنین آبی کاشی» با موضوع معرفی مدرسه باباقاسم (از بناهای تاریخی اصفهان در قرن هشتم)، آقای احسان راطبی (مستندساز و پژوهشگر سینما و هنر و کارگردان فیلم مذکور) ضمن بیان تجربه خود از تولید این فیلم، به موضوع نقش آرشیوهای تصویری و فیلمهای مستند در حفظ هویت فرهنگی و ثبت و مستندسازی تاریخ معاصر پرداخته و با بیان نظرگاههای مختلف کارشناسان این حوزه، مسائل و چالشهای پیشرو را بررسی کرد. راطبی با تعریف آرشیو فیلم به مثابه حافظه جمعی تأکید کرد که فیلمها تنها آثاری هنری نیستند، بلکه اسنادی زنده از تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران معاصر محسوب میشوند.
فیلمهای مستند از انقلاب ۱۳۵۷، جنگ تحمیلی، زندگی روزمره در دهههای گذشته و تغییرات شهری از جمله مصادیقی بود که وی بدانها اشاره کرد. به گفته وی آرشیوهای فیلم نه تنها گنجینهای برای نسل امروز، بلکه پیامی برای آیندگان است و حفاظت از این میراث، نیازمند عزم ملی، بودجهگذاری هدفمند و مشارکت همهجانبه است. چالشهای حفظ و دسترسیپذیری دیگر محوری بود که راطبی بدان اشاره کرد. به گفته وی فقدان زیرساختهای فنی در بسیاری از آرشیوها مشهود است. نگهداری فیلمهای قدیمی (نظیر نگاتیوها) نیازمند تجهیزات ویژه و کنترل دما و رطوبت است که در بسیاری از آرشیوها وجود ندارد. نبود سیاستگذاری یکپارچه، پراکندگی آرشیوها بین نهادهای مختلف (سینمایی، دولتی، شخصی) و عدم هماهنگی برای دیجیتال سازی موضوع دیگری بود که سخنران با اشاره به آن از تهدید فراموشی گفت و اینکه فیلمهای ارزشمند خصوصی یا سازمانی در معرض نابودی به دلیل بی توجهی یا حوادث طبیعی قرار دارند.
در بخش دیگری از این نشست، راطبی با اشاره به برخی تجربه های موفق داخلی و جهانی در آرشیوسازی و پروژههای دیجیتال سازی آرشیو فیلم خانه ملی ایران و همکاری با نهادهایی چون یونسکو از لزوم الگوبرداری از آرشیوهای بین المللی (مانند آرشیو بریتانیا) در استفاده از فناوریهای نوین برای مرمت و دسترسی آنلاین سخن گفت. او با تاکید بر نقش آموزش و مشارکت عمومی در ارتقای فرهنگ آرشیو، از ضرورت آموزش آرشیوداری تخصصی در دانشگاهها و ایجاد رشتههای مرتبط گفته و دعوت از مردم برای اهدای فیلمهای شخصی یا خانوادگی به آرشیوهای ملی به منظور حفظ میراث تصویری را یکی از راههای مشارکت عمومی در آرشیوسازی دانست.
در بخش پایانی نشست، این پژوهشگر هنر، پیشنهادهایی بیان کرد؛ ازجمله تأسیس مرکز ملی آرشیوهای دیداری-شنیداری با مسئولیت ساماندهی، دیجیتالسازی و انتشار گسترده آثار، تدوین قوانین حمایتی و الزام نهادها به تحویل نسخههای آثار تولیدی به آرشیو ملی و استفاده از فناوری بلاکچین برای ثبت مالکیت و جلوگیری از تحریف آثار تاریخی.