فعالیت ها

فراهم آوری منابع 

واسپاری: تمـامی مؤسسات انتشاراتی، نشریات ادواری و تولید کنندگان منابع دیداری و شنیداری، بر طبق قـانـون مـوظـف بـ‌ه ارسـال دو نسخـه از محصـولات خـود بـه کتابخانه ملی هستند.

برخی از اقلامی که شامل این قانون می شوند، عبارتند از :

1. • کتاب، نشریه، بروشور، کاتالوگ، لوح فشرده (CD)، پوستر، نقشه، نوار کاست، نوار ویدیویی، اسلاید و نظایر آن.
   • کتابخانه ملّی از طریق ثبت سفارش نسبت به خریداری آثار منتشره در خارج کشور اقدام می کند.
   • دو کمیته به نام های کمیته خرید نسخه های خطی و کمیته خرید منابع (غیر خطی) نسبت به ارزش گذاری و خرید مجموعه های ارائه شده به کتابخانه اقدام می کنند.
   • دریافت مجموعه های اهـدایـی از جانب بزرگان، اهل علم، نویسندگان و سایر اقشار جامعه بوده است.
   • بـرخـی نیازهای کتابخانه نیز از طریق مبادله با سایر کتابخانه ها و مراکز فرهنگی داخل و خارج کشور تهیه می شود.

پردازش و سازماندهی

1. • فهرست نویسی منابع کتابی (چاپی) موجود در کتابخانه ملی

   • فهرست نویسی پیش از انتشار (فیپا): شامل فهرست نویسی منابع کتابی کشور بر اساس نسخه پیش از انتشار آن که از سال 1377 با تصویب قانون فیپا در کتابخانه ملی انجام می گیرد.

   • فهرست نویسی و نمایه سازی منابع غیر کتابی موجود در کتابخانه ملی شامل پایان نامه، استاندارد، گزارش و طرح پژوهشی، منابع دیداری و شنیداری و مانند آن ها

   • فهرست نویسی و سازماندهی پیایندها (نشریات ادواری) موجود در کتابخانه ملی 

   • تکمیل و تصحیح بانک کتابشناسی ملی که آیینه نشر کشور است. به دو صورت: لوح فشرده و پیوسته در وبگاه سازمان

   • تکمیل و تصحیح بانک مستندات شامل سرعنوان های موضوعی، مستند مشاهیر و اسامی مؤلفان فارسی و لاتین، مستند تنالگان ها و سازمان ها به دو صورت: لوح فشرده و پیوسته در وبگاه سازمان

   • تدوین منابع مرجع فهرست نویسی شامل دستنامه های فهرست نویسی، گسترش های رده بندی و مانند آن ها 

اطلاع رسانی

کتابخانه ملی علاوه بر خدماتی کـه بـه صورت حضوری به اعضاء و مراجعان (عضویت، تالارهای مطالعه، خدمات مرجع) ارائه می کند، به روش های زیر هم خدمات اطلاع رسانی را عرضه می کند:

الف) ارائه اطلاعات به صورت پیوسته:

سایت سازمان اسنـاد و کتابخانه ملی در برگیرنده بانک های اطلاعاتی نظیر: کتابشناسی ملی، نمایه ملی و متن کامل مقالات فصلنامه کتاب است.

ب) ارائه اطلاعات به صورت ناپیوسته:

بانک های اطلاعاتی کتابشناسی و نمـایـه ملی روی لـوح فشـرده نیز عرضه شده و در اختیار محققان، کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی قرار دارد.

پ) ارائه اطلاعات به صورت تلفنی:

کتابداران مشاور و مرجع کتابخانه آمـاده پاسخگویی بـه سؤالات و نیازهای اطلاعات محققـانی هستند کـه از طریق تلفن، گفتگوی هم زمان، پست الکترونیک، فکس و پیام کوتاه سؤالات خود را مطرح می کنند.

پژوهشی

تدوین استانداردها

کتابخانه ملی در جـایگـاه کتابخانه مـادر و مطابق بـا قانون اساسنامه خود، وظیفه گردآوری و تدوین استانداردها و دستور العمل های رایج در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی را بر عهده دارد که برخی از آنها به شرح زیر است:

• سرعنوان های موضوعی فارسی

ایـن اثـر دربرگیرنده شکـل مستنـد موضوعات مطروحه در کتاب های منتشر شده در داخل ایران است. تاکنون سه ویرایش از آن به چاپ رسیده است.

• فهرست مستند اسامی مشاهیر و مؤلفان

نـام صحیـح و تـاریـخ تولد یـا فوت افراد سرشناس، نویسندگان و مترجمانی که کتابی از ایشان یا راجع به ایشان در ایران منتشر شده باشد را می توان در این اثر یافت. به عبارت دیگر این اثر مانند سرعنوان های موضوعی فارسی و دارای پشتوانه انتشاراتی است.

• سرعنوان های موضوعی پزشکی

بـه علـت تنـوع و گستردگی موضوعات در علـم پزشکی، سرعنوان های این حوزه به صورت مبنی جداگانه در دو جلد از جانب کتابخانه ملی ایران تدوین و منتشر شده است.

• گسترش های رده بندی

از آنجـا کـه رده بندی های مـوجـود در سطح جهان در موضوعات مختص ایران و اسلام، جوابگو نیست، کتابخانه ملی سال هاست که به تدوین گسترش های مختلفی از رده بندی های دیویی و کنگره می پردازد.

• گسترش های دیویی

تاکنون گسترش رده بندی دیویی برای تاریخ ایران، ادبیات ایران، زبان های ایران، جغرافیای ایران و اسلام تدوین و منتشر شده است.

• گسترش های کنگره

عـلاوه بـر تاریخ، ادبیات و جغرافیای ایران و اسلام با رده های فلسفه اسلامی ( BBR )، سازمان های آموزشی در ایـران (LGR )، ادبیـات فرانسه ( PQ )، ادبیـات عربی ( PJA ) و ادبیات روسی ( PG ) نیز مطابق با استانداردهای کتابخانه کنگره، گسترش یافته است.

• نشانه مؤلف فارسی برای رده بندی های دیویی و کنگره.

   

• تدوین و انتشار مارک ایران.

   

• استانداردهای کتابخانه های آموزشگاهی، دانشگاهی، تخصصـی، نابینـایـان و زنـدان؛ از جمله استانداردهایی است که تاکنون به چاپ رسیده است.

   

• طرح های پژوهشی در دست اجرای اداره کل پردازش و سازماندهی شامل طرح پژوهشی RDA و FRBR، طرح گسترش رده حقوق ایران، طرح گسترش رده جغرافیای ایران، طرح گسترش رده Z می باشد.

   

• تدوین کتابشناسی ها و فهرست ها

کتابشناسی آذربـایجـان، کتابشناسی تاریخ ایـران، کتابشناسی اطلاعات و ارتباطات، کتابشناسی آداب و رسوم اصفهان، فهرست نسخه های خطی پزشکی، فهرست کتب درسی چاپ سنگی، فهرست توصیفی سفرنامه های آلمانی، انگلیسی، روسی و فرانسوی و فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی که تا به حال 23 جلد از آن منتشر شده است.

• راهنمای روزنامه ها و مجله های ایران

ایـن راهنمـا کـه هـر سـال منتشـر می شود، فهـرسـت الفبـایـی همـراه بـا مشخصـات کـامل از روزنامه ها و نشریات ادواری است که در ایران منتشر شده و به کتابخانه ملی رسیده است.

• دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی

این اثر که در زبان فارسی اولین و تنها نمونه به شمار می رود، در دو جلد و در طی بیش از ده سال، به دست ده ها نویسنده و پژوهشگر در حوزه های مختلف علم کتابداری، اطلاع رسانی و نسخه شناسی نوشته شده است. جلد اول آن از حرف آ تا ژ در سال 1381 و جلد دوم آن از حرف س تا ی در سال 1385 منتشر شده است.

• احیای نشریات قدیمی

از ابتـدای دهـه 1370، کتابخانه ملی اقدام به تجدید چاپ پاره ای از نشریات قدیمی و نایاب مربوط به دوره قاجار نمود که تاکنون عناوین زیر از این مجموعه روانه بازار شده است:

ثریا- چهره نما- حبل المتین- پرورش- حکمت- شمس الحدید- مفتاح الظفر- ادب (مشهد/ تهران/ تبریز)- اطلاع- ناصری- معارف- فلاحت مظفری- فرهنگ اصفهان-  مظفری- حفظ الصحه- وطن- ندای وطن- عدالت- کمال (ایران/ مصر)- خلاصه الحوادث- صبح صادق- شاهنشاهی- مجموعه اخلاق- ایران نو- نخستینه های مطبوعات دوره قاجار- روزنامه وقایع اتفاقیه- روزنامه دولت علیه ایران- روزنامه دولتی- روزنامه ایران-  روزنامه ایران سلطانی- روزنامه انجمن تبریز- 2257 شماره روزنامه ایران در قالب لوح فشرده

فراهم آوری و ارزشیابی اسناد

1. • بررسی، مطالعه، تهیه و تنظیم مقررات و دستورالعمل‌های اجرایی، به منظور ساماندهی امور اسناد دستگاه‌ ها؛
   • بررسی و اصلاح روش‌های تولید، گردش مکاتبات و بایگانی اسناد (متنی کاغذی ، دیداری شنیداری و الکترونیکی) و تهیه و تدوین ضوابط و مقررات مربوط؛
   •  تهیه و تنظیم آیین نامه‌ها و دستور العمل‌های اجرائی ارزشیابی اسناد؛
   •  شناسایی اسناد و بررسی فهرست‌ ها و جداول زمانی پیشنهادی دستگاه‌ ها و تهیه گزارش کارشناسی برای ارائه به شورای اسناد ملی به منظور انتقال اسناد واجد ارزش‌های آرشیوی و امحاء اوراق زائد؛
   •  هماهنگی در برگزاری جلسات شورای اسناد ملی؛
   •  نظارت بر حسن اجرای قوانین و مقررات مصوب شورای اسناد ملی در دستگاه‌ ها؛
   •  تشکیل کارگروه خرید اسناد و انجام امور دبیرخانه اسناد اهدایی، خریداری و امانی؛
   •  نظارت برتولید نرم‌ افزارهای مناسب امور اسناد در دستگاه‌ های دولتی و وابسته به دولت به منظور استاندارد سازی تولید اسناد الکترونیکی؛
   •  تشویق و ترغیب صاحبان مجموعه‌ های اسنادی برای اهدا، فروش و یا واگذاری امانی آنها به سازمان؛
   •  آموزش توجیهی و دانش افزایی مسئولان اسناد دستگاه‌ ها به منظور تقویت مدیریت اسناد؛
   •  دریافت اسناد راکد دستگاه های دولتی و وابسته به دولت و انجام برنامه‌ریزی‌ های لازم در زمینه تفکیک و دسته‌ بندی آنها؛
   •  ارائه خدمات به دستگاه‌ های واگذار کننده اسناد برای استفاده از ارزش‌ های اداری و استنادی اسناد منتقل شده به مخازن اسناد عمومی؛
   •  هماهنگی ونظارت بر فعالیت‌ های مدیریت‌های منطقه‌ ای و استانی سازمان در زمینه سازماندهی امور اسناد در دستگاه‌ها، ارزشیابی، امحاء، انتقال و خرید و اهدا اسناد؛
   •  آماده‌ سازی و انتقال اسناد آرشیوی به اداره کل تنظیم و توصیف اسناد ملی؛
   •  انجام برنامه‌ریزی‌ های لازم در زمینه تفکیک و دسته‌ بندی اسناد راکد دستگاه‌ ها در مخازن بایگانی ملی؛
   •  تهیه و تدوین آئین نامه‌ها و دستور العمل های اجرایی خرید و اهداء اسناد؛
   •  تهیه و تدوین استاندارد ها، دستورالعمل‌ ها و بهینه‌ سازی فرآیندهای مدیریت اسناد الکترونیکی؛
   • شناسایی و خریداری مجموعه‌ های شخصی و خانوادگی.

اداره اطلاع رسانی اسناد نوشتاری