بدون آگاهی سرزمینی، تصمیمگیریها به خطا میرود
در نشستی تخصصی با محوریت «تاریخ محلی و آگاهی سرزمینی»، دکتر ابوالفضل حسنآبادی، پژوهشگر برجسته تاریخ خراسان و مشهد، با تأکید بر نقش کلیدی تاریخ محلی در شناخت هویت شهرها گفت: «نبود آگاهی سرزمینی در میان مدیران، منجر به تصمیمگیریهای شتابزده و کوتاهمدت میشود که پیامدهای آن در آینده جبرانناپذیر خواهد بود.»
نشست تخصصی «تاریخ محلی و دانایی سرزمینی در مشهد» در قالب پنجاهویکمین جلسه «مکتب بافت»، با حضور پژوهشگران، فعالان فرهنگی و علاقهمندان تاریخ شهری، در سالن جلسات مرکز اسناد و کتابخانه ملی شرق کشور برگزار شد. این برنامه با مشارکت مکتب بافت، مرکز اسناد و کتابخانه ملی شرق کشور و بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد و به بررسی نسبت تاریخ محلی با شناخت هویت، شهروندی و توسعه شهری پرداخت. در ابتدای این نشست رضا سلیماننوری، پژوهشگر تاریخ معاصر و روزنامهنگار شناختهشده مشهدی، توضیحات کوتاهی درباره موضوع نشست، اهداف «مکتب بافت» و ضرورت پرداختن به تاریخ محلی و دانایی سرزمینی در مشهد ارائه کرد. در ادامه، دکتر ابوالفضل حسنآبادی، مشهدپژوه و متخصص تاریخ محلی، به بررسی جایگاه تاریخ محلی در فهم لایههای هویتی شهر مشهد و نسبت آن با توسعه پایدار شهری پرداخت. حسنآبادی در سخنان خود با اشاره به اینکه تاریخ محلی صرفاً روایت گذشته نیست، تصریح کرد: «تاریخ محلی دانش زندگی روزمره مردم است؛ دانشی که میتواند مدیران را در شناخت درست شهر و تصمیمسازی آگاهانه یاری کند.»
بزرگترین آرشیو تاریخ شفاهی شهری آسیا در مشهد این پژوهشگر با اشاره به ظرفیتهای کمنظیر اسنادی مشهد اظهار داشت: «مرکز اسناد آستان قدس رضوی با بیش از ۲۵ هزار ساعت مصاحبه تاریخ شفاهی، بزرگترین آرشیو تاریخ شفاهی شهری در آسیا را در اختیار دارد که حدود ۱۵ هزار ساعت آن مستقیماً به تاریخ شهر مشهد مربوط میشود.» به گفته او، این حجم از دادههای تاریخی، مشهد را در جایگاه نخست کشور از نظر غنای منابع تاریخ محلی قرار داده است، هرچند بهرهبرداری پژوهشی از این منابع همچنان محدود است.
تاریخ محلی؛ پیوند هویت، شهروندی و توسعه حسنآبادی با انتقاد از کمتوجهی به مطالعات تاریخ شهری در ایران افزود: «در حالی که در بسیاری از کشورها تاریخ شهری یک رشته دانشگاهی مستقل است، در ایران هنوز این حوزه بهدرستی شکل نگرفته و همین مسئله موجب شده شناخت ما از شهرها ناقص بماند.» او تأکید کرد که تاریخ محلی، بستر شکلگیری «آگاهی سرزمینی» است؛ آگاهیای که ترکیبی از شناخت مادی، معنوی، اجتماعی و توسعهای یک سرزمین به شمار میرود و بدون آن، مفاهیمی مانند شهروندی مسئولانه و تابآوری اجتماعی تحقق نخواهد یافت.
مشهد؛ شهری با هویتهای چندلایه این مشهدپژوه با اشاره به ویژگیهای خاص تاریخی خراسان و مشهد گفت: «مشهد شهری با هویتهای نرم و چندلایه است؛ از هویت معنوی و مذهبی گرفته تا هویتهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی. اما متأسفانه بخش زیادی از این لایهها هنوز روایت نشده و در سیاستگذاری شهری مورد توجه قرار نگرفته است.» به باور حسنآبادی، بازخوانی تاریخ محلی نهتنها به حفظ میراث فرهنگی کمک میکند، بلکه میتواند مسیر توسعه پایدار و آیندهنگر شهر را هموار سازد. او در پایان خاطرنشان کرد: «اگر تاریخ محلی به آگاهی سرزمینی تبدیل شود، نتیجه آن شکلگیری شهروندی آگاه، مدیریتی مسئولانه و شهری با هویت پایدار خواهد بود.» در پایان این برنامه، شرکتکنندگان با طرح پرسشها و دیدگاههای خود، در گفتوگویی تعاملی با سخنران جلسه به بررسی چالشها و ظرفیتهای تاریخ محلی مشهد پرداختند.
