با حضور امیرخانی، همتای روس و سفیر ایران
میراث نظامی گنجوی محور گفت‌وگوی فرهنگی ایران و روسیه شد
آیین بزرگداشت حکیم نظامی گنجوی با سخنرانی مسئولان فرهنگی و کتابخانه‌ای ایران و روسیه، بررسی میراث ادبی نظامی و خوانش اشعار او در مرکز ادبیات شرقی کتابخانه دولتی روسیه در مسکو برگزار شد.
_1.png)
به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، آیین بزرگداشت حکیم نظامی گنجوی روز سه‌شنبه ۷ مهرماه ۱۴۰۵، برابر با ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶، در مرکز ادبیات شرقی کتابخانه دولتی روسیه در مسکو برگزار شد. این مراسم به بررسی میراث ادبی نظامی، تأثیر زبان و ادبیات فارسی بر شاعران روس و گفت‌وگوی نویسندگان و پژوهشگران دو کشور اختصاص داشت.
در بخش آغازین این برنامه، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، وادیم دودا، مدیرکل کتابخانه دولتی روسیه و رئیس انجمن کتابخانه‌های روسیه، و کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه، سخنرانی کردند.
امیرخانی: ادبیات روسیه در میان خوانندگان ایرانی جایگاهی برجسته دارد
غلامرضا امیرخانی در آیین بزرگداشت نظامی گنجوی، با اشاره به تجربه سفرهای خود به روسیه گفت: «در هر سفر به روسیه با نکات تازه‌ای مواجه می‌شوم. امروز نیز دو موضوع برایم جالب بود. نخست، بازدید صبحگاهی از کتابخانه دولتی روسیه و مشاهده تغییرات بسیار خوبی که با مدیریت آقای دودا در این کتابخانه انجام شده و فضا و امکانات تازه‌ای را برای پژوهشگران فراهم آورده است. موضوع دیگر، شوق و علاقه افرادی است که در هر سفر می‌بینم با چه اشتیاقی به فراگیری زبان فارسی می‌پردازند.»
وی درباره استقبال ایرانیان از ادبیات روسیه اظهار کرد: «ادبیات و نویسندگان روسی در ایران بسیار مورد توجه‌اند. اگر بخواهیم میانگینی در نظر بگیریم، شاید اغراق نباشد اگر بگوییم هر دو سه روز، یک اثر جدید از ادبیات روسی به فارسی ترجمه می‌شود. به همین دلیل، اگر به کتاب‌فروشی‌های ایران بروید، بخش مهمی از آثار عرضه‌شده به نوشته‌های پوشکین، گوگول، تولستوی، تورگنیف، داستایوفسکی، بولگاکف، پاسترناک و بسیاری دیگر از نویسندگان روس اختصاص دارد.»
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در ادامه گفت: «یکی از بزرگ‌ترین علاقه‌مندان و متخصصان ادبیات کلاسیک روس در ایران، رهبر شهید ما، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای بود. به یاد دارم که ایشان درباره بولگاکف و دو اثر او، «مرشد و مارگاریتا» و «قلب سگی» یا «دل سگ»، صحبت‌های بسیاری کرده بودند. ما از جنبه‌های مختلف از دست دادن ایشان متأسفیم و از این جنبه نیز باید تأسف بخوریم که در تجاوز ناجوانمردانه رژیم کودک‌کش اسرائیل و آمریکای جنایتکار، یک ادیب برجسته را از دست دادیم.»
امیرخانی با اشاره به جایگاه نظامی در آشنایی کودکان ایرانی با ادبیات فارسی افزود: «در نظام آموزشی ایران، دانش‌آموزان خیلی زود با ادبیات کلاسیک فارسی و شاعرانی مانند فردوسی، سعدی، حافظ و مولوی آشنا می‌شوند. با این حال، از دوران کودکی ما تا امروز، نخستین شاعر کلاسیکی که شعر او در کتاب‌های درسی آمده، نظامی گنجوی است. از جمله، این سه بیت از آغاز مثنوی «لیلی و مجنون» که همه ایرانیان آن‌ها را از حفظ می‌دانند: ای نام تو بهترین سرآغاز/ بی‌نام تو نامه کی کنم باز؟/ ای یاد تو مونس روانم/ جز نام تو نیست بر زبانم/ از ظلمت خود رهاییم ده/ با نور خود آشناییم ده.»
امیرخانی در پایان سخنان خود، نسخه‌ای از چاپ نفیس «خمسه نظامی» را که در سال‌های اخیر از سوی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران منتشر شده است، به وادیم دودا، رئیس کتابخانه دولتی روسیه، تقدیم کرد.
دودا: هیچ نیروی خارجی نمی‌تواند ارزش‌های مشترک ما را تغییر دهد
وادیم دودا در آغاز سخنان خود، ضمن خوشامدگویی به سفیر ایران، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و دیگر حاضران و یادآوری دیدار اخیر خود با سفیر ایران در سن‌پترزبورگ گفت: «دیدار با شما در مرکز ادبیات شرقی برای من افتخار و مایه خرسندی بسیار است. این برنامه به مناسبت سفر همکار عزیز و گرامی‌ام، دکتر امیرخانی، به مسکو برگزار شده و به آثار نظامی گنجوی، از بزرگ‌ترین شاعران کلاسیک ادبیات فارسی، اختصاص دارد.»
وی با یادآوری سفر پیشین خود به ایران اظهار کرد: «آخرین دیدار ما با دکتر امیرخانی، کمی بیش از یک سال پیش، در روز ۱۰ یا ۱۱ ژوئن و حدود چند روز پیش از آغاز بمباران تهران توسط آمریکا و اسرائیل بود. در آن سفر، من و همه اعضای هیئت همراه، عمیقاً تحت تأثیر توجه و احترامی قرار گرفتیم که شما برای الکساندر پوشکین، شاعر بزرگ ادبیات کلاسیک ما، قائل بودید. شمار فراوان آثار و چاپ‌های مختلف او در مجموعه کتابخانه و توجه شما به این آثار، برای ما بسیار ارزشمند بود.»
مدیرکل کتابخانه دولتی روسیه افزود: «امیدوارم امروز نیز برای شما مایه خرسندی باشد که ببینید ما با چه احترام و توجهی به آثار نظامی، این شاعر بزرگ ایرانی، می‌نگریم و آثار او تا چه اندازه مورد علاقه مخاطبان ماست. اطمینان دارم هیچ تغییر ژئوپلیتیکی و هیچ نیروی خارجی نمی‌تواند ارزش‌های ما و باورمان به عدالت را تغییر دهد. این ارزش‌ها در گذر زمان پایدار می‌مانند.»
وی همچنین خطاب به سفیر ایران گفت: «مایلم از شما به‌سبب اعتماد و حمایت مستمر از برنامه‌های ما، به‌طور ویژه قدردانی کنم. یقین دارم دوستی ما روزبه‌روز استوارتر خواهد شد.»
دودا در پایان، با نقل عبارتی منسوب به نظامی با مضمون «سخنی که از دل برآید، بر دل می‌نشیند»، اعلام کرد که از این فرصت برای اهدای چند جلد کتاب به دکتر امیرخانی برای کتابخانه ملی ایران استفاده می‌کند.
جلالی: آینده روابط ایران و روسیه را اهل فرهنگ و دانش می‌سازند
کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در روسیه، با اشاره به اشتراکات اندیشه و ادبیات در جوامع مختلف گفت: «بشر دارای فهم مشترک جمعی است و شعر نیز از اندیشه برمی‌آید. به همین دلیل، شباهت‌های بسیاری میان آثار شاعران و نویسندگان جوامع مختلف دیده می‌شود و نمی‌توان اندیشه‌ای را به یک جامعه محدود کرد.»
وی این شباهت‌ها را حاصل تأثیرپذیری مستقیم از آثار یکدیگر یا فهم مشترک بشری دانست و افزود: «فطرت مشترک انسان‌ها، که در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده، ما را به عدالت‌خواهی، مخالفت با ظلم و جست‌وجوی زیبایی سوق می‌دهد. در آثار شاعران ایران و روسیه نیز مضامین آرمان‌خواهانه، عدالت‌طلبانه، ضد جنگ و صلح‌طلبانه دیده می‌شود. بن‌مایه مشترک است، هرچند بیان ادبی متفاوت باشد.»
سفیر ایران با اشاره به بازدید از مجموعه آثار و تالارهای مطالعه کتابخانه دولتی روسیه، از گفت‌وگو با رئیس این کتابخانه درباره تشکیل کارگروه مشترک خبر داد. وی سفر رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و برگزاری روزهای فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در روسیه را فرصتی برای گسترش همکاری‌های دو کشور دانست.
جلالی همچنین با ابراز خرسندی از حضور فارسی‌آموزان جوان تأکید کرد: «سیاستمداران معمولاً مستأجرند. آنچه باقی می‌ماند، کتاب، کتابخانه، دانشمندان و شاعران هستند. آینده روابط ایران و روسیه شما اهل فرهنگ و دانش هستید که ماندگارید.»
در ادامه این آیین، احسان‌الله شکراللهی، رئیس اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مارینا ریسنر، استاد گروه ایران‌شناسی دانشگاه دولتی مسکو، احسان قبول، رئیس مرکز همکاری‌های علمی بین‌المللی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، محمدرضا بایرامی، عبدالجبار کاکایی و آنا گرومووا سخنرانی کردند.
همچنین در بخش دیگری از برنامه، دانشجویان ایران‌شناسی دانشگاه دولتی مسکو بخشی از منظومه «لیلی و مجنون» نظامی گنجوی را به زبان فارسی، همراه با ترجمه روسی آن، خواندند.
