به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی آثار شاخص، ارزشمند و کمترشناخته‌شده موجود در مخازن سازمان، در هر شماره یکی از منابع برجسته این گنجینه را به پژوهشگران و علاقه‌مندان معرفی می‌کند.

تازه‌ترین شماره مجموعه «گنجینه کتابخانه ملی ایران» به مناسبت 10 شهریور، سالروز درگذشت احسان یارشاطر، به معرفی «راهنمای کتاب» می‌پردازد؛ نشریه‌ای که می‌توان آن را از نشریات پیشرو در تاریخ فرهنگ معاصر ایران به‌شمار آورد. این نشریه دربردارنده مقاله‌هایی در زمینه زبان و ادبیات فارسی، هویت و تاریخ ایرانی، مطالعات ایران‌شناسی، نقد کتاب و اخبار نشر، معرفی خاورشناسان و گاه ترجمه برخی از آثار آنان بود.

«راهنمای کتاب» در فاصله سال‌های ۱۳۳۷ تا ۱۳۵۷ در تهران منتشر می‌شد. احسان یارشاطر صاحب‌امتیاز و ایرج افشار مدیرمسئول آن بود و مصطفی مقربی، قمر آریان، جعفر شعار و محمد روشن نیز در شماره‌های گوناگون به‌عنوان سردبیر با این نشریه همکاری داشتند.

این نشریه متعلق به انجمن کتاب بود و هدف از انتشار آن، چنان‌که در بخش «سرآغاز» شماره نخست آمده است، کمک به دوستداران دانش و فرهنگ برای یافتن آثار مطلوب، کوشش برای اصلاح تدریجی آثاری که در ایران منتشر می‌شد و گشودن راه نقد درست و بی‌طرفانه کتاب بود.

«راهنمای کتاب» در طول دوره انتشار خود بیش از همه به تاریخ دوره قاجار، شرح‌حال مشاهیر، کتاب‌شناسی و نسخه‌های خطی، مسائل عمومی فرهنگ ایران و نقد و معرفی کتاب گرایش داشت. اعتلای زبان و ادبیات فارسی، نقد و توصیف کتاب‌های مهم فارسی، معرفی آثار خارجی درباره ایران، تدوین فهرستی جامع از کتاب‌های منتشرشده در ایران و فراهم‌آوردن منابع لازم برای تحقیق در حوزه فرهنگ و ادبیات ایران نیز برای گردانندگان آن اهمیت ویژه‌ای داشت.

مسئولان این مجله معتقد بودند که در مقاله‌های نقد، کتاب‌ها باید منصفانه، به دور از هرگونه غرض و در عین حال بی‌پروا بررسی شوند، نکات مثبت و منفی آن‌ها برشمرده شود و مقوله نقد کتاب از تعارف برکنار داشته شود. بر همین اساس، بخش «انتقاد کتاب» در سراسر دوره ۲۱ ساله انتشار مجله، پیکره اصلی و ثابت آن را تشکیل می‌داد.

در شماره نخست «راهنمای کتاب»، گروهی با عنوان «هیئت راهنما» با عضویت احمد آرام، مهدی بیانی، احمد بیرشک، محمدعلی جمال‌زاده، محمود صناعی، غلامحسین مصاحب، سعید نفیسی، یحیی مهدوی، محسن هشترودی و شماری دیگر از فرهیختگان آن روزگار، در انتشار مجله همکاری داشتند. حسن تقی‌زاده، محمود صناعی، محسن صبا، حافظ فرمانفرماییان و محمدعلی جمال‌زاده نیز از نویسندگان این نشریه بودند.

«راهنمای کتاب» تا شماره دوم سال دوم، منتشرشده در شهریور ۱۳۳۸، هر سه ماه یک‌بار انتشار می‌یافت و از آن شماره تا پایان دوره انتشار، به‌صورت دوماهنامه منتشر شد. با وجود تغییراتی اندک در ساختار و محتوای مجله، از جمله توجه بیشتر به ادبیات معاصر ایران در حوزه‌های نمایشنامه، داستان و شعر و همچنین شناساندن نسخه‌های خطی و نادر، سیاست و مشی کلی متولیان آن تا پایان انتشار تقریباً ثابت ماند.

در هر شماره از این مجله نیز معمولاً سرمقاله‌ای درباره یکی از رایج‌ترین پرسش‌ها، رویدادها یا معضلات اجتماعی و فرهنگی و گاه در طرح دیدگاهی بدیع منتشر می‌شد. این سرمقاله‌ها با منطقی استوار، بیانی روشن و نثری فاخر و ادیبانه، به قلم اندیشمندانی چون احسان یارشاطر، محمود صناعی، ایرج افشار و محمدعلی اسلامی ندوشن نوشته می‌شد.

در کنار بخش ثابت «انتقاد کتاب»، بخش‌های دیگر مجله بنابر نوع مطالب و صلاحدید گردانندگان آن گاه تغییر می‌کرد. بخش‌هایی همچون «یادداشت‌ها و نامه‌ها»، «نظرآزمایی»، «هنر و فرهنگ معاصر ایران»، «مؤلفین معاصر و آثار آن‌ها»، «عکس‌های تاریخی و دیدنی»، «یادنامه‌ها» و «آراء و عقاید» به‌صورت ناپیوسته در برخی شماره‌ها به مجله افزوده می‌شد.

نشریه «راهنمای کتاب» با شماره کتاب‌شناسی ملی ۱۰۱۰۷۰۳ در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری می‌شود و در دسترس پژوهشگران قرار دارد. همچنین صفحاتی از اولین شماره این نشریه، جهت بهره‌مندی علاقه‌مندان در پیوست خبر بارگذاری شده است.