یک سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی با توجه به اهمیت و ضرورت سوادآموزی، به فرمان امام خمینی(ره)، در دیماه 1358 نهضت سوادآموزی تأسیس و با الهام از پیام ایشان فعالیت های خود را در همه مناطق محروم کشور شروع کرد.
امام خمینی در پیام خود آموزش برای همگان را در ردیف بهداشت، مسکن و حتی مهم تر از آنها قرار دادند و از همه اقشار دعوت کردند تا برای مبارزه با بیسوادی به طور ضربتی و بسیج عمومی قیام کنند؛ به صورتی که در آینده هرکس خواندن و نوشتن ابتدایی را بداند.
در نخستین طرح نهضت سوادآموزی، هدف از تشکیل این نهاد از بین بردن بی سوادی در کشور اعلام شد. به صورتی که حداکثر طی3 سال بتوان میزان باسوادی را از مرز 90 درصد بالاتر برد. براساس این طرح لازم بود هر سال حداقل 3 میلیون نفر از افراد بیسواد کشور باسواد شوند.
در طول سال های 1361-1358 و پس از صدور فرمان تاریخی حضرت امام (ره) هسته مرکزی نهضت سوادآموزی با حضور نمایندگان آموزش و پرورش، جهاد سازندگی، روحانیت و جهاد دانشگاهی شکل گرفت و به صورت شورایی اداره و عهده دار تشکیل کلاس های سوادآموزی شد. در سال 1363 با هدف تقویت و توسعه برنامههای مبارزه با بی سوادی در کشور اساسنامه سازمان در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و هدف از سواد توانایی بزرگسالان در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب بود.
تا سال 1368 دوره های آموزشی مشتمل بر دو دوره به نام های مقدماتی و تکمیلی بود و از این سال به بعد با سه دوره مقدماتی، تکمیلی و پایانی ادامه فعالیت داد. به دورههای مقدماتی و تکمیلی «دوره عمومی» اطلاق میشد و دوره پایانی «دوره انتقال» به شمار می آمد. دوره پنجم بزرگسالان نیز به عنوان یکی از دورههای نهضتسوادآموزی تلقی شده و با همکاری وزارت آموزش و پرورش اجرا میشد. تا پایان سال 1369 با به کارگیری حداکثر توان خود توانست تمامی مناطق محروم کشور را تحت پوشش قرار دهد. این سازمان به پاس تلاش های بسیار خود در ریشه کنی بی سوادی در چند نوبت از سوی یونسکو موفق به دریافت جوایز بین المللی و دیپلم افتخار شد.
در سال 1390 ساختار آموزشی جدید سوادآموزی پس از تصویب در شورای عالی آموزش و پرورش به-عنوان مرحله اول آموزش بزرگسالان کشور اجرایی و متناسب با این ساختار سازمان موظف شد؛ مخاطبان خود را در دو دوره سوادآموزی ( معادل سوم ابتدایی) و انتقال ( معادل ششم ابتدایی) آموزش دهد.
سازمان به منظور کمک به آموزش و پرورش در مسدود نمودن مبادی ورودی بیسوادی از سال 1365 با آموزش کودکان لازم التعلیم بازمانده از تحصیل تا سال 1378 بیش یک و نیم میلیون کودک در سن 10-6 ساله در مناطق محروم و روستایی کشور را تحت پوشش فعالیت های خود قرار داده است.
ادارهکل خدمات آرشیوی(اداره ارتباطات آرشیوی) به مناسبت 7 دیماه سالروز تأسیس سازمان نهضت سوادآموزی به فرمان امام خمینی(ره) نمایشگاه مجازی از منتخب اسناد خود با موضوع فعالیت نهضت سوادآموزی را که در برگیرنده 17 عنوان و 28 برگ سند بوده تنظیم و آمادهسازی و در وبگاه سازمان تقدیم علاقه مندان این حوزه نموده است.