نمایشگاه مجازی «مسئله فلسطین و صهیونیسم در آینه اسناد»
به مناسبت نوزدهم اردیبهشت، روز اسناد ملی و میراث مکتوب
فلسطین سرزمینی عربی است که از غرب به دریای مدیترانه، از شمال به جمهوری لبنان، از شرق به رود اردن و جمهوری سوریه، و از جنوب به شبهجزیره سینای مصر محدود میشود. این موقعیت جغرافیایی ویژه، در کنار پیشینه کهن تاریخی، فلسطین را به یکی از مهمترین مناطق جهان از نظر فرهنگی، دینی و سیاسی بدل ساخته است.
شهر بیتالمقدس در قلب این سرزمین، جایگاه شمار فراوانی از اماکن مقدس ادیان الهی است. مسجدالاقصی از مقدسترین مکانها نزد مسلمانان بهشمار میآیند و این سرزمین همچنین زادگاه و محل زندگی برخی از پیامبران الهی بوده است. اهمیت دینی و راهبردی بیتالمقدس سبب شده است که در طول تاریخ، این شهر و پیرامون آن بارها صحنه جنگها و منازعات گسترده باشد؛ از جمله جنگهای صلیبی و درگیریهای دوران حکومت عثمانی.
در آغاز قرن بیستم، صهیونیستها با بهرهگیری از سلطه سیاسی انگلستان بر فلسطین، طرح تشکیل کشوری یهودی را مطرح کردند. این تلاشها سرانجام با جلب حمایت لُرد بالفور، وزیر امور خارجه بریتانیا، به نتیجه رسید و در نوامبر ۱۹۱۷ «اعلامیه بالفور» مبنی بر تأسیس «میهن ملی یهود» در سرزمین فلسطین صادر شد؛ طرحی که مورد حمایت ایالات متحده آمریکا نیز قرار گرفت. در آوریل سال ۱۹۲0، متفقین و جامعه ملل، قیمومیت فلسطین را بهطور رسمی به دولت بریتانیا واگذار کردند.
در پی این تحولات و با واگذاری اداره امور فلسطین از سوی انگلستان به مقامات یهودی، مهاجرت گسترده یهودیان به این سرزمین آغاز شد. این روند، واکنش اعراب فلسطینی را در پی داشت و قیامها و درگیریهای متعددی میان ساکنان بومی و مهاجران شکل گرفت. از دهه ۱۹۴۰ میلادی، مسئلة فلسطین از یک موضوع محلی فراتر رفت و به مسئلهای عربی و سپس بینالمللی بدل شد. در جریان جنگ جهانی دوم، آرامشی نسبی بر فلسطین حاکم بود، اما پس از پایان جنگ، اختلافها بار دیگر اوج گرفت و سرانجام مسئله فلسطین به سازمان ملل متحد ارجاع شد.
در تاریخ ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷، مجمع عمومی سازمان ملل با فشار و تلاش صهیونیستها و ایالات متحده، طرح تقسیم فلسطین را به رأی گذاشت. در این رأیگیری، ۳3 کشور به تقسیم فلسطین رأی موافق دادند، ۱۳ کشور مخالف بودند، ۱۰ کشور رأی ممتنع دادند و یک کشور غایب بود. در پی این تصمیم، بریتانیا در ۱۴ مه ۱۹۴۸ به قیمومیت خود پایان داد و نیروهایش را از فلسطین خارج کرد. در همان روز، «شورای ملی یهود» تشکیل شد و دیوید بنگوریون، موجودیت دولت اسرائیل را اعلام کرد.
از زمان اعلام موجودیت رژیم اشغالگر قدس تاکنون، منطقه شاهد جنگها و درگیریهای متعدد میان این رژیم و کشورهای عربی بوده است. از جمله سیاستهای اصلی رژیم اشغالگر، ایجاد و گسترش شهرکهای یهودینشین در سرزمینهای اشغالی است؛ شهرکهایی که ساکنان آنها را مهاجران یهودی از نقاط مختلف جهان تشکیل میدهند. این سیاست، پیامدهای گستردهای در عرصه جمعیتی، سیاسی و بینالمللی بههمراه داشته و همزمان با آن، سیاست توسعه و گسترش اراضی اشغالی نیز بهطور مستمر دنبال شده است.
در چنین بستری از تاریخ و در برابر واقعیتی که اسناد و مدارک فراوان آن را روایت میکنند، برگزاری نمایشگاه مجازی «مسئله فلسطین و صهیونیسم در آینه اسناد» تلاشی است برای بازخوانی مستند و مستدل این رویداد مهم معاصر. رسالت این نمایشگاه آن است که با تکیه بر منابع آرشیوی و اسناد تاریخی، زمینهای برای آگاهیبخشی، پژوهش و تأمل مخاطبان فراهم آورد و نشان دهد که چگونه تحولات سیاسی و تصمیمات قدرتهای جهانی در سده گذشته، سرنوشت سرزمینی کهن و مردمانی دیرپا را دگرگون ساخته است. این مجموعه میکوشد با ارائه گزیدهای از اسناد معتبر، مخاطبان را به درکی عمیقتر از ریشهها، روندها و پیامدهای مسئله فلسطین رهنمون سازد و اهمیت صیانت از حافظه تاریخی و اسناد مکتوب را در فهم مسائل جهان معاصر یادآور شود.
در همین راستا، ادارهکل خدمات آرشیوی (اداره ارتباطات آرشیوی) بهمناسبت ۱۹ اردیبهشت، روز اسناد ملی و میراث مکتوب، نمایشگاه مجازی «مسئله فلسطین و صهیونیسم در آینه اسناد» را شامل 19 عنوان و معرفی 24 برگ سند آمادهسازی کرده و از طریق وبگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در اختیار پژوهشگران و علاقهمندان قرار داده است.
